فشردن و متراكم كردن اثر مسهلى دارد . اگر هر دو باهم در يك آن بر ماده وارد آيند اثرى نخواهند بخشيد اگر هليله قبلا بيايد و بعد از آن بنفشه سر برسد يكى از آنها بىكار مىماند و چنانچه بنفشه اول بيايد و نرمش دهد و بعدا هليله سر رسد و فشار آورد اثر قوىتر مىگردد .
حالت سوم : صبر و كتيرا و مقل را براى اين حالت مثال مىآوريم .
صبر مسهل است و معده را مىپالايد ولى خراشنده است . و دهانهء رگها را باز مىنمايد . كتيرا پوشاننده ( چسبنده ) است . مقل قابض است .
هرگاه صبر را به روان كردن كار دفع استعمال مىكنيم آن را با كتيرا و مقل مىآميزيم . در اين صورت صبر اسهال مىدهد . كتيرا آنچه را كه صبر تراشيد پر مىنمايد ( مىپوشاند ) و مقل دهانهء رگها را تقويت مىكند و كار به سلامت به انجام مىرسد .
آنچه تا اينجا ذكر شد دستورات و مثالهاى مفيد بودند كه مىتوان از آنها استفاده كرد و به وسيلهء آنها مزاج داروها را شناخت و به روش استعمال آنها پى برد .
گفتار ششم چيدن داروها و نگهدارى آنها
گروهى از داروها معدنى و برخى گياهى هستند دستهاى نيز از جانوران بدست مىآيند .
داروهاى معدنى :
در گزينش داروهاى معدنى شروطى بايد مورد نظر باشند به قرار زير :
1 - داروها از معدنى استخراج شده باشند كه فراوردههايش به خوبى مشهور است ، مانند زاج سبز ( قبرسى ) زاج كرمانى و مشابه آنها .
2 - داروى معدنى بايد صاف و بىآلايش و دور از هر آميزهء بيگانهاى باشد .
3 - بايد مواد برچيده به عنوان دارو ، گوهر تمام عيار باشد و رنگ و مزه ويژهء آن بدون كاستى و درست باشد .
داروهاى گياهى :
داروهاى گياهى بر چند نوعند به قرار زير :
برگ گياه ، تخم گياه ، ريشه و ساقه و شاخهء گياه ، گل و شكوفهء گياه ، ميوهء گياه و گاهى نيز تمام گياه مورد استفادهء دارويى قرار مىگيرد .
چيدن و نگهدارى برگها : گياه بايد به حجم نهايى خود رسيده باشد تا برگ نيز به مرحلهء نهايى نمو