تعليم پنجم شامل يك فصل و پنج جمله است :
فصل اول : در چگونگى اندام و انواع آن « 57 »
مىگوئيم : اندامها اجسامى هستند كه از نخستين آميزش اخلاط نيك پيدا شدهاند ، همچنانكه اخلاط نيز بنوبه خود اجسامى هستند كه از نخستين آميزش اركان حاصل گشتهاند .
اندامها دو بخش هستند : اندامهاى ساده ( مفرده ) و اندامهاى مركب « 58 » .
اندامهاى ساده اندامهائى هستند كه هر جزئى از اجزاء آنها « 59 » چه در نام و چه در صفات كلى همه باهم مشتركند ، مانند گوشت و اجزاى آن ، استخوان و اجزاى آن ، پى و اجزاى آن و از اين قبيل . . . ، و آنها را متشابه الاجزاء مىنامند .
اندامهاى مركب اندامهائى هستند كه هيچ جزئى از اجزاى آنها چه در نام و چه در صفات كلى مشترك نيستند ، مانند دست و صورت . يك جزء از صورت ، صورت نيست و جزئى از دست نيز دست نيست . اندامهاى مركب را اندامهاى ابزارى مىنامند زيرا كه اين اندامها در تمام جنبشها و اعمال بدن ، ابزار كار هستند .
اندامهاى متشابه الاجزاء
به ترتيب :
1 - استخوان : سخت آفريده شدن استخوان از آن است كه شالوده تن بر آن و استمرار جنبشها از آن است .
هامش
( 57 ) - روىهمرفته اعضاء به مفرد و مركب تقسيم مىشوند . مفرد آنهائى هستند كه جزء - شان در نام و تعريف با كل يكى باشد ( مانند گوشت و پيه و استخوان ) ، اما مركب آنست كه چنين نباشد و اينها اعضاء آليهاند . ( قانونچه ، صفحه 13 و 14 ) .
( 58 ) - اعضاى مفرده : اندامهاى سادهاى را گويند كه از بافتهاى متشكل از ياختههاى هم طبيعت بوجود آمدهاند . اعضاى مركبه : اندامهاى مركب را گويند با بخش تشريحى .
( 59 ) - در آن موقع دانش ساختمان سلولى اعضاء وجود نداشت ، ولى عبارت آورده شده و مفهومى كه از آن استنباط مىشود قرابتى بسيار با دانش ساختمان سلولى دارد .