صورت حلول و اتّحاد ، قطعا مىتوان بر آن آگاهى يافت .
4 - آنجا كه فرموده
لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ ؛
« 1 » ديدگان او را نمىبينيد ولى او ديدگان را مىبيند بدين ترتيب ، ترديدى نيست در صورت حلول و اتّحاد ، خداوند با چشم ، قابل ديدن است .
5 - خداى متعال به حضرت موسى عليه السّلام فرمود :
لَنْ تَرانِي ؛
« 2 » هرگز مرا نخواهى ديد و مشخص است كه موسى عليه السّلام ، جسم شريف خويش و بدن ديگر پيامبران ، عارفان زمان خود و ديگر افراد را مشاهده كرده است . بنابراين ، يا هيچيك از آنان قابل رؤيت و عارف به خدا نبودهاند و يا حلول و اتّحاد باطل است . مورد نخست ، قطعا محال بوده و روشن است . بدين ترتيب ، اعتقاد به حلول و اتّحاد كه مقصود ماست ، لزوما محكوم به بطلان است .
6 - خداى متعال فرموده است :
فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ ؛
« 3 » بدان كه معبودى غير از خدا وجود ندارد و نيز فرموده است :
اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ ؛
« 4 » خدايى كه غير از او معبودى وجود ندارد و ديگر آياتى از اين دست كه بر يگانگى و منحصر بودن در قادر يكتا دلالت دارد و تقريب آن همانگونه كه قبلا يادآورى شد بهويژه در آياتى كه همراه با وصف وحدت و يگانگى آمده نظير اين فرموده است :
وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلهاً واحِداً لا إِلهَ إِلَّا هُوَ ؛
« 5 » آنان دستور نداشتند جز خداوند يكتايى را كه معبودى جز او وجود ندارد بپرستند و نيز
فَإِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ ؛
« 6 » خداى شما معبودى يكتا و يگانه است و آياتى از اين دست .
7 - آيات شريفهء فراوانى كه بر ردّ مشركان و كسانى كه به دو يا سه معبود قائل بودهاند ، دلالت دارد . از اين آيات يكتايى و يگانگى خدا و نفى حلول و اتّحادى كه يهود و نصارا مدّعى آنند ، استفاده مىشود .
8 - آيات بسيارى كه دلالت دارد تنها خداوند ، مردم را آفريد بر محال بودن اتّحاد خالق و مخلوق تصريح دارد .
هامش
( 1 ) . انعام ، آيهء 103 .
( 2 ) . اعراف ، آيهء 143 .
( 3 ) . محمد ، آيهء 19 .
( 4 ) . آل عمران ، آيهء 20 .
( 5 ) . توبه ، آيهء 31 .
( 6 ) . حج ، آيهء 34 .