نگاهى كلّى به جنگهاى امام ( ع )
امام على عليه السلام با هجوم شگفت مردم و اقبال عظيم تودهها و اصرار فراوان مسلمانان ، زمام خلافت را به دست گرفت و در يكى از آغازين سخنرانىهاى شكوهمند و پرشورش ، سياست آيندهء خويش را به صراحت تبيين كرد و نشان داد كه امتيازهاى بىبنياد را برنخواهد تابيد و در جامعه ، دگرگونى بنيادينى به وجود خواهد آورد و برترىجويىها و امتيازهاى بىاساس را از همه سوى جامعه ، خواهد زدود ؛ چرا كه اين همه در نگاه او از ويژگىهاى تفكّر جاهلى است كه چونان پيش از بعثت ، به سوى مردمان بازگشته است .
روشن است كه كسان بسيارى ، اين ديگرسانى را بر نمىتابيدند و از دست هِشْتن موقعيتها و امتيازها را تحمّل نمىكردند و از جمله ، كسانى كه در هنگامهء شورش بر عثمان ، آب را گِل آلود كرده بودند تا ماهىِ منصب و قدرت بگيرند ، اكنون آرام نمىنشستند و كسانى كه بدون هيچ امتيازى سالها بر گُردهء مردمان سوار بودند و بدون توجّه به حكومت مركزى ، هر آنچه روا مىدانستند ، انجام مىدادند ، اين سياست توفانزا را تحمّل نمىكردند . بدين سان ، هنوز روزهايى از حكومت على عليه السلام نگذشته بود كه رويارويىها آغاز شد و بهانههاى بىاساس ، چهره نمود و در تداوم خود ، تمام حكومت چهار سال و اندى او را با نبرد و خون بيالود .
اين رويارويىها با توجّه به بنياد جريانها و چگونگى شكلگيرى ساختارها و شخصيّتِ به وجود آورندگان ، بويژه جَمليان و نَهروانيان ، بسى دشوار بود . على عليه السلام خود ، بارها از اين دشوارىها پرده برگرفته است :