خواهان حقيقت باشد ، او را به سوى آن راهنمايى مىكنند . اما هر گاه در پى حقيقت نبود و عمداً ستم و حق كشى كرد ، آن دو فرشته از او بيزارى مىجويند و او را به خودش وا مىگذارند .
5292 امام على عليه السلام : دست رحمت خدا بر فراز سرقاضى در حركتاست . پس هر گاه ستم ( حق كشى ) كند ، خداوند او را به خودش وا مىگذارد .
1542 - انواع قاضيان
5293 امام صادق عليه السلام : قاضيان چهار گروهند : سه گروه در آتشند و يك گروه در بهشت . مردى كه دانسته حكم ناحق صادر كند ، اين قاضى در آتش است .
مردى كه ندانسته [ و بىاطلاع از احكام و قوانين ] حكم ناحق دهد ، اين نيز در آتش است . مردى كه ندانسته حكم درست و حق صادر كند ، اين هم در آتش است و مردى كه دانسته حكم حق و درست را صادر كند ، اين قاضى در بهشت است .
1543 - قضاوتكنندگان به حق
5294 امام على عليه السلام : دادگرترينِ مردمان ، بهترين داور بر اساس حق است .
5295 امام على عليه السلام : بهترين مردم ، قاضيان حقاند .
1544 - قضاوت بر اساس بيّنه
5296 معانى الأخبار : دو نفر دربارهء ارثيه و مقدارى اشياى فرسوده با هم اختلاف پيدا كردند و براى داورى نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رفتند ، حضرت فرمود :
ممكن است كه يكى از شما در اقامهء حجت و دليل از ديگرى زبان آورتر باشد . پس ، هر كس كه من از حق برادرش به نفع او حكم دهم ، در حقيقت تكهاى آتش در اختيارش مىگذارم . در اين هنگام هر يك از آن دو مرد عرض كرد : اى رسول خدا ! من حقّم را به طرفم بخشيدم . رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : نه ، بلكه برويد و حقجويانه اموال را قسمت كنيد و آن گاه قرعه زنيد و سپس يكديگر را حلال كنيد .
5297 تنبيه الخواطر : امرؤ القيس با مردى بر سر زمينى دعوا داشت و نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله براى داورى رفته بود ، حضرت فرمود : بيّنه ( شاهدى ) دارى ؟ عرض كرد : خير . فرمود : پس او را سوگند ده . امرؤ القيس عرض كرد : در اين صورتزمين مرا مىبرد . فرمود : اگر با سوگندش زمين تو را ببرد ، از كسانى خواهد بود كه خداوند در روز قيامت به وى نمىنگرد و اعمالش را نمىپذيرد و عذابى دردناك دارد . آن مرد به وحشت افتاد و زمين را به امرؤ القيس برگرداند .
5298 امام على عليه السلام : پنج چيز است كه بايد قاضى [ دربارهء آنها ] به ظاهِر حكم عمل كند : ولايت ( حق ولايت و سرپرستى كه خدا يا امام براى هر كس يا ولىّ طفل قرار داده است ) ، همسران ( يعنى مسألهء زناشويى كه بين مسلمانان مشهوراست ) ، ميراثها ، ذبايح ( حلال بودن كشتار مسلمانان ) و شهادات .
هر گاه شهود ، ظاهِراً امين و در خور اعتماد باشند ، شهادتشان پذيرفته است و لازم نيست از باطن آنها جستجو كرد .
5299 امام صادق عليه السلام : زمانى كه قائم آل محمّد عليه السلام ، قيام كند ، به حكم داوود ميان مردم داورى مىكند و نيازى به بيّنه ( گواه و مدرك ) ندارد . خداوند متعال حكم را به او الهام مىكند و او به علمش قضاوت مىكند .
1545 - فرمايش امام : هان ! اين يك داورىاست !
5300 امام صادق عليه السلام : كودكان مكتبى دستخطهاى خود را در مقابل اميرالمؤمنين عليه السلام نهادند ، تا بهترين آنها را انتخاب كند ؛ حضرت فرمود : هان ! اين يك نوع داورى است ! و ظلم در اين باره ، مانند ظلم در قضاوت است ! به معلّم خود بگوييد كه اگر براى تنبيه بيش از سه ضربه بزند ، قصاص مىشود .