پس بنگريد كه اين علم را از چه كسى فرا مىگيريد .
4509 امام على عليه السلام : حكمت را از هر كه برايت آورد فراگير و بنگر كه چه گفت و منگر كه گوينده كيست . « 1 »
4510 امام كاظم عليه السلام : علم جز از عالم ربّانى به دست نيايد ( آن را جز از عالم ربّانى نبايد فرا گرفت ) و شناخت چنين عالمى به خِرَد است .
ر . ك : حكمت ، باب 562 .
1351 - حقوق دانشآموز بر آموزگار
4511 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : با كسى كه به او علم مىآموزيد و با كسى كه از او علم فرا مىگيريد ، نرم و ملايم باشيد .
4512 امام زين العابدين عليه السلام : حق شاگرد تو اين است كه بدانى خداوند عز و جل ، به واسطه علم و دانشى كه به تو داده و از خزانههاى [ دانش ] خود براى تو گشوده ، تو را سرپرست شاگردانت ساخته است . بنابراين ، اگر مردم را خوب آموزش دهى و با آنان درشتى و بدرفتارى نكنى و از تعليمشان به ستوه نيايى ، خداوند از فضل خود بر دانش تو بيفزايد . اما اگر دانش خود را از مردم مضايقه كنى يا وقتى براى آموختن دانش نزد تو آمدند با ايشان درشتى و بدرفتارى كنى ، بر خداوند عز و جل سزاوار است كه علم و شكوه آن را از تو بگيرد و جايگاه تو را از دل مردم بيندازد .
4513 امام صادق عليه السلام : بر دانشمند است كه هر گاه آموزش مىدهد ، درشتى و خشونت نكند و هر گاه كسى بخواهد به او علم آموزد ، ننگش نيايد .
4514 امام صادق عليه السلام - دربارهء آيهء « به تكبّر از مردم روى مگردان » - فرمود : بايد مردمى كه براى آموختن علم نزد تو مىآيند ، در نظرت يكسان باشند .
1352 - حقوق آموزگار بر دانشآموز
4515 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : سه نفرند ، كه جز انسان منافق در حق آنان بىحرمتى نمىكند : ريش سفيد مسلمان ، پيشواى دادگر و آموزندهء خوبيها .
4516 امام على عليه السلام : از جمله حقوق شخص دانشمند بر تو اين است كه [ هر گاه در ميان جمعى بود ] بر همگان سلام كنى و به او نيز اختصاصاً سلام گويى ، روبهرويش بنشينى ، در حضور او با دست و چشم و ابرو اشاره نكنى ، در مخالفت با نظر او نگويى : « فلانى چنين گفته است » . نزد او از كسى غيبت نكنى ، در مجلسش در گوشى صحبت نكنى ، جامهاش را نگيرى ، اگر خسته بود ، در سؤال كردن اصرار نورزى . از طول مجالسش به تنگ نيايى ؛ زيرا حكايت همنشينى با او حكايت درخت خرمايى است كه انتظار مىكشى تا كى از آن چيزى براى تو بيفتد .
4517 امام على عليه السلام : چاپلوسى و حسادت از اخلاق مؤمن نيست ، مگر در تحصيل دانش .
4518 امام زين العابدين عليه السلام : حق استاد تو اين است كه به او احترام گذارى ، محضرش را موقّر دارى ، با دقت به سخنانش گوش بسپارى ، رويت به او باشد و به او توجّه نمايى ، صدايت را بر صداى او بلندتر نكنى ، هرگاه كسى از او سؤالى كند تو جواب ندهى ، بلكه بگذارى
هامش
( 1 ) . ميان اين احاديث و احاديث باب قبلى ، تعارض ظاهرى ديده مىشود كه در كتاب علم و حكمت بدان پرداخته شده است . ر . ك : علم و حكمت در قرآن و حديث : آداب آموختن ، پذيرش حق از آورندهء آن .