بعضى از شما مؤمن به خدا و كافر بستارگان است ، اراده نموده كه اين آيه در شأن انواء است ، و مقصود از آيه ظاهر و روشن پس معنايى براى طلبيدن مثل اين تأويلات نيست ، و معنا اينست كه اهل تكليف دو صنف و گروهاند گروهى از ايشان كافرند كه انواع كفر را شامل مىشود و گروهى از آنها هم مؤمنند ، و جايز نيست حمل كردن آيه بر اينكه خداى سبحان دو گروه ايجاد كرده مؤمن و كافر ، به جهت اينكه اين را نفرموده بلكه كفر و ايمان را اضافه به آنها و افعال آنها نموده ، و براى دلالت ادله عقليّه بر اينكه اين كفر و ايمان بر حسب اراده و افعال ايشان واقع مىشود ، و براى همين امر و نهى و ثواب و عقاب و بعثت انبياء صحيح است ، مضافا بر اين اگر جايز بود كه خداى سبحان ايجاد كفر و افعال قبيح و زشتيها را نمايد هر آينه جايز بود كه پيامبرى مبعوث كند كه آنها را دعوت بكفر و گمراهى نموده و او را بوسيله معجزات تأييد نمايد ، منزّه و پاك است خداى تعالى از اين كار و فرمود :
فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها
، خلقت خدا آن چنان فطرتى است كه مردم را بر آن ايجاد نمود ، و پيامبر ( ص ) فرمود هر نوزادى بر فطرت توحيد متولّد ميگردد ، و از خداى تعالى حكايت نمود كه فرمود : ( خلقت عبادى كلّهم حنفاء ) ايجاد كردم تمام بندگانم را مخلص و خالص در توحيد و مانند اين حديث ( قدسى ) اخبار بسيارست .
وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
يعنى : آفريد كافر را و حال آنكه او دانا بود به آنچه از كفر از او سر مىزند ، و مؤمن را خلق نموده و حال آنكه دانا بود به آنچه از او از ايمان بظهور ميرسد ، پس آنها را بر حسب اعمال و كردارشان جايزه ميدهد .