درياى زمين است ، زيرا كه در آسمان دريايى است كه خداوند بقدرتش آن را نگهداشته و از آن باران نازل مىشود ، پس در سنه با هم تلاقى ميكنند و ميان آنها پردهايست كه منع كند درياى آسمان را از فرود آمدن و باز ميدارد درياى زمين را از بالا رفتن . حسن و قتاده گويند : آنها درياى فارس و درياى روم است ، به جهت اينكه طرف آخر درياى روم متصل مىشود به آخر طرف درياى فارس و برزخ ميان آنها جزاير است . و بعضى گويند : مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ ، خلط دو طرف آن دو درياست موقع جزر و مد و تلاقى آنها بدون آنكه مخلوط شوند آن دو دريا ( لا يَبْغِيانِ ) يعنى نميخواهند كه با هم مختلط شوند . ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ ) بيرون مى آيد از آن دو دريا لؤلؤ و مرجان . ابن عباس و حسن و قتاده و ضحاك گويند : لؤلؤ مرواريد بزرگ و درشت است و مرجان مرواريد ريز و كوچك است . عطاء خراسانى و ابن مالك گويند : مرجان سنگ سرخى است مثل شاخههاى چوب كه از دريا بيرون ميآيد ، و ابن مسعود هم همين را گويد ، براى اينكه گويد آن سنگ است و البتّه گفت : ( منهما ) و حال آنكه آنها فقط از درياى شور استخراج ميشوند نه درياى شيرين . زجاج گويد : چون كه خداوند سبحان هر دو دريا را با هم ياد نمود و آنها يك دريا هستند كه قسمتى از آن شور و قسمتى شيرين است ، پس هر گاه از يكى از آن دو استخراج شد ، پس از هر دو بيرون آمده است .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۲۴ — صفحه 77
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۷۷