بودن دو خداى معبود اصلاح و منظّم گردد .
مجاهد و قتاده گفتهاند : كه اين آيه در بارهء ابى معمّر نازل شده چنانچه بيانش گذشت .
ابن عباس گويد : كه منافقين ميگفتند كه محمد داراى دو قلب است و نسبت زيركى و تيز عقلى به او ميدادند ، پس خداوند ايشان را تكذيب فرمود .
حسن گويد : مردى بود كه ميگفت من داراى دو نفس و دو دل هستم كه يكى مرا فرمان داده و ديگرى مرا نهى مىكند ، پس آيهء مزبور در بارهء او نازل شد .
ابى مسلم گويد : اين آيه ردّ بر منافقين است و مقصود اينست كه براى هيچكس دو دل كه بيكى ايمان آورد ، و با ديگرى كفر بورزد نيست بلكه فقط يك قلب است يا ايمان مىآورد و يا كفران مىكند .
و بعضى گفتهاند : كه آن آيه متّصل بقول خدا
وَ ما جَعَلَ أَدْعِياءَكُمْ أَبْناءَكُمْ
است ، و تقدير آن اينست كه چنانچه خداوند براى يك مرد دو قلب در درونش قرار نداده فرزند انسان را هم پسر ديگرى قرار نداده است .
و برخى گفتهاند : بلكه آن آيه متصل بما قبلش مىباشد ، و مقصود اينست كه ممكن نيست جمع كردن بين دو پيروى و تبعيّت متضاد را يعنى پيروى و متابعت وحى و قرآن را پيروى از اهل كفر و طغيان را پس از اين دو پيروى بطور كنايه دو قلب ( قلبين ) ياد نموده به جهت اينكه متابعت از اعتقاد صادر مىشود و آن از افعال قلوب است پس هم چنان كه دو قلب جمع نميشود در يك كالبد ، دو عقيده متضادّ هم در يك دل جمع نميشود « 1 »
هامش
( 1 ) - مترجم گويد : بعضى از اهل معرفت و سالكان راه حق گفتهاند