معلوم است كه خدا است ، همانگونه كه جاى ديگر آمده است :
« إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ »
« 1 » بنا بر اين مجهول بودن آن مانند معلوم بودن آنست در اطّلاع نسبت به فاعل .
و دليل كسى كه « نتقبّل » با نون خوانده است آن مىباشد كه قبلا
« وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ »
آمده است ، و هر دو تركيب خوب است .
و در سورهء بنى اسرائيل اختلاف در « افّ » را بيان كرديم « 2 » .
و علّت قرائت « اذهبتم ؟ » به صورت استفهام آنست كه نظير اين در قرآن بسيار آمده است مثل :
« أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ ؟ »
« 3 » و مثل
« أَ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ »
« 4 » .
و وجه خبر بودن « اذهبتم » آنست كه استفهام نيز به منظور اقرار گرفتن است ، و اقرار گرفتن نيز مانند خبر است ، و نيز روشن است كه تقرير با فاء جواب داده نميشود ، ولى جايى كه تقرير نباشد با فاء جواب آورده خواهد شد مثل آنكه اينان با اين عمل كه از انجام آن خبر داده مىشود ضمنا مورد سرزنش نيز قرار ميگيرند ، و در هر دو قرائت معنى آنست كه : « يقال لهم . . . » كه جملهء قول حذف شده است همانگونه كه در
« أَ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ ؟ »
جملهء قول در آن حذف شده است .
اعراب آيات :
وَعْدَ الصِّدْقِ
در آيهء 16 منصوب است ، و تقديرش چنين است « وعدهم
هامش
( 1 ) سورهء مائده آيهء 27 .
( 2 ) سورهء اسراء 17 آيهء 23 .
( 3 ) سورهء انعام 6 آيهء 30
( 4 ) آل عمران 3 آيهء 106 .