قرائت :
منكم - برخى ( اشدّ منكم ) خوانده و گفتهاند كه ضمير از غيبت به خطاب بازگشته و منصرف شده است ، چون قول خداوند : ( اياك نعبد - تو را تنها عبادت مىكنيم - حمد - 4 ) پس از ( الْحَمْدُ لِلَّهِ . . . ) و آنان كه ( اشدّ منهم ) خواندهاند دليلشان چنين توجيه مىشود كه ضمير ( منهم ) به خاطر ما قبل خود ( ا و لم يسيروا . . . ) كه به لفظ غيبت مىباشد به صورت غايب آورده شده است .
تفسير :
خداوند متعال كافران را به نظر كردن متنبه ساخته و فرموده است : أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ كانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ ( آيا سير نكردند در زمين تا بنگرند چگونه بوده است فرجام آنان كه پيش از ايشان بودهاند ) از كسانى كه پيامبران خود را تكذيب كردند كانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً ( بودند ايشان سختتر از آنان از نظر نيرو ) در پيش خودشان وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ ( و آثار در زمين ) يعنى بناها و ساختمانهاى بيشترى را عمارت كردند . و گفته شده يعنى به زمينهاى دورترى براى به دست آوردن مال دنيا رفتند . فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ( پس فرا گرفتشان خداوند به گناهانشان ) يعنى