پاورقى شمارهء 16 صفحه 74
حديث إمام صادق عليه السّلام در نهى از وصف خدا ، بصفت آفريدگان !
( 16 ) مجلسى در بحار ، جلد 3 : 287 آورده كه : علىّ بن الحسين ، از هارون بن موسى ، از محمّد بن همام ، از حميرى ، از عمر بن علىّ العبدى ، از داوود بن كثير رقّى ، روايت كرده است كه ؛ يونس بن ظبيان گفت :
« بر إمام صادق عليه السّلام ، وارد شدم و گفتم :
يابن رسول اللّه ! من ، بر مالك و أصحابش ، درآمدم و شنيدم ؛ بعضى از آنان ميگويد : [ البتّه ؛ براى خدا ، صورتى است مانند صورتها ! ]
و برخى إظهار مىكند : [ داراى دو دست است ! ]
و بر اين عقيده ، بفرمايش خداى تعالى ! دليل ميآورند ، كه فرمود : [ بيدىّ إستكبرت ] « 1 »
و برخى از آنها ميگويد : [ او ، مانند جوان سىساله است ! ]
دراينباره چه ميفرمائيد ؟ يابن رسول اللّه ! »
يونس گفت :
« آنبزرگوار ، تكيه داده بود ، در اينموقع ، صاف نشست و فرمود : [ اى خدا ! بخششت ! بخششت ! ] آنگاه فرمود :
اى يونس ! هركه گمان كند كه ؛ براى خدا ، صورتى مانند صورتها است ! تحقيقا ؛ مشرك شده ! و هركه گمان كند كه ؛ براى خدا ، جوارحى است ، چون جوارح آفريدگان ! او ، به خدا ، كافر است . بنابراين ؛ گواهىاش را قبول نكنيد ! و ذبيحهء او را نخوريد .
خدا ، منزّه و برتر است ! از آنچه تشبيهكنندگان بصفت آفريدگان ، وصفش كنند ! . صورت و وجه خدا ، أنبياء و أولياى او است « 2 »
و اينكه فرمود : [ خلقت بيدىّ استكبرت ] ، [ يد ] بمعنى قدرت است ، مانند اينكه فرمود :
[ وَ أَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ ]
« 3 » پس ؛ هركه گمان كند كه ؛ خدا ، در چيزى است ! يا بر چيزى است ! يا از چيزى به چيزى محوّل شود ! يا از او ، چيزى خالى است ! يا چيزى به او إشتغال دارد ! تحقيقا ؛ بصفت آفريدگان ، او را توصيف كرده ! ! و خدا ، خالق هرچيز است . با قياس ، مقايسه نشود ! و بمردم ، شباهتى ندارد ! از او ، مكانى خالى نيست ! و او را جائى فرا نگرفته ! در دوريش نزديك است ! و در نزديكيش دور ! . آن ، [ خدا ] ، پروردگار ما است ! هيچ معبودى ، جز او نيست ! .
پس ؛ هركه إرادهء خدا كند ، و بدين صفت ، او را دوست بدارد ، او ، از موحّدين است . و هركه ؛ به غير اين صفت ، او را دوست بدارد ، خداوند ، از او بيزار است ! و ما ( هم ) از او بيزار ! »
* *
هامش
( 1 ) - ص ، آيهء 75 .
( 2 ) - چون ؛ مولى سبحانه ! بندگان خويش را بواسطهء آنبزرگواران ، مخاطب قرار ميدهد و با آنان روبرو مىشود ، و بندگان ( نيز ) بوسيلهء آن أولياء ، به خدا ، توجّه پيدا ميكنند .
( 3 ) - أنفال ، آيه 26