شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ
؛ براى شما دين نوح و محمد صلّى اللَّه عليه و آله و پيامبرانى را كه در فاصله ميان آن دو بودند تشريع كرد آن گاه آنچه را تشريع و سفارش شده و اين پيامبران در آن مشتركند به گفتار خود « ان اقيموا الدّين و لا تتفرّقوا فيه » تفسير كرد كه مقصود برپاداشتن دين اسلام و توحيد خدا و بندگى او و ايمان به پيامبران و حجتهاى خدا و روز جزاست .
أَنْ أَقِيمُوا
؛ محلا منصوب و بدل از مفعول « شرع » و دو معطوف آن «
وَ الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ وَ ما وَصَّيْنا بِهِ »
است كبر على مشركين : يعنى بر مشركان دشوار و گران است ( دعوت مشركان به يكتا پرستى بر آنها گران است ) .
يَجْتَبِي إِلَيْهِ
؛ ضمير ( اليه ) به دين بر مىگردد و به اين معناست كه خدا هر كس را بخواهد به لطف و توفيق خويش به طرف دين جذب مىكند .
وَ ما تَفَرَّقُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ
؛ جمله « من بعد ما جاءهم العلم » دو معنى دارد :
1 - اهل كتاب پس از پيامبرانشان پراكنده نشدند مگر با علم به اين كه تفرقه و گمراهى و تباهى است .
2 - اهل كتاب متفرق نشدند مگر پس از آن كه از بعثت رسول خدا آگاه شدند .
وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ
؛ منظور از
« كَلِمَةٌ سَبَقَتْ »
وعده الهى در مورد تاخير عذاب مشركان تا روز قيامت است يعنى اگر اين وعده نبود آن گاه كه متفرق شدند ميانشان داورى مىكرد چرا كه تفرق آنها ( گناهى ) بزرگ بود .
وَ إِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْكِتابَ مِنْ بَعْدِهِمْ
؛ منظور از آيه آن دسته از اهل كتابند كه در زمان رسول خدا در كتاب خودشان ترديد كردند و آن گونه كه شايسته بود به آن ايمان نداشتند و منظور از وارثان كتاب پس از آنان عربهايند . و مقصود از كتاب قرآن است .
فَلِذلِكَ
؛ به خاطر اين تفرقه امت اسلام را به اتحاد و انسجام دعوت كن .