تصنعى ميان اعتقاد به خدا و سلب حقوق سياسى از مردم و تثبيت حكومتهاى استبدادى [ ايجاد شده بود . ] ( 1 ) 9 . هابز مىگويد :
پيمانها بدون ضمانت شمشير كلماتى بيش نيستند و نمىتوانند بقاى خود را تأمين كنند ( 2 ) اشكال اين است كه ضامن وفادارى خود شمشير چيست ؟ اگر خود شمشير پيمان شكن از آب درآمد چه بايد كرد ؟
10 . آيا ارادهء حكمران ، قانون است ؟ البته نه . آيا ارادهء مردم قانون است ؟ باز هم نه . ارادهء خدا ، جريان خلقت و به عبارت ديگر حق و حقيقت قانون است ، و حكمران و مردم وظيفه دارند اراده هاى خود را بر آن تطبيق دهند .
11 . هدف از حكومت چيست ؟ آيا تنها هدف تأمين صلح و امنيت است يا اجراى قانون ؟
12 . حفظ امنيت و آرامش موقوف به اين است كه گروه حاكمه از مركز قدرت [ و ] رأى تبعيت كند .
13 . آيا راه تأسيس قدرت و رأى واحد اين است كه افراد اجتماع نيرو و قدرت خود را به يك مرد يا به يك انجمن از مردان واگذار كنند تا اراده هاى متعدد آنها به صورت يك اراده درآيد ؟
14 . آيا حكمران را مىتوان عزل كرد ( 3 ) ؟
15 . آيا به اعمال حكمران مىتوان اعتراض كرد ( 4 ) ؟
16 . آيا تشخيص اينكه براى حفظ نظم و تأمين رفاه رعايا چه
هامش
( 1 ) ر . ك : ورقه هاى يادداشت حكومت اسلامى ، نمرهء 3
( 2 ) آزادى فرد و قدرت دولت ، ص 15
( 3 ) آزادى فرد و قدرت دولت ، ص 39
( 4 ) آزادى فرد و قدرت دولت ، ص 41