الف . آياتى كه مطلق است اجمالًا صبر مورد ستايش قرار گرفته است و از سياق آيه نمىتوان فهميد كه مفهوم صبر چيست ، مثل شماره هاى 37 و 38 و 39 و 40 .
ب . دستهء دوم آياتى است كه مفهوم آنها مقاومت در برابر دشمن است و مفهوم سختكوشى و پايدارى مىدهد و مطابق مضمون اين آيه است :
ان الله يحب الذين يقاتلون فى سبيله صفاً كأنهم بنيان مرصوص .
اين دسته از آيات مربوط به حالت سربازى و پايدارى در مبارزه است ، از قبيل آيه هاى شماره هاى : 4 ، 5 ، 22 ، 31 ، 32 ، 33 ، 34 و 36 .
ج . بعضى از آيات ، صبر در بليات را به طور عموم از آن جمله آزار از ناحيهء دشمن بيان مىكند از قبيل شماره هاى : 3 ، 6 ، 7 ، 9 ، 11 ، 15 ، 17 ، 21 ، 23 ، 24 ، 25 و 26 ( 1 ) د . و بعضى صبر در عبادت از قبيل شماره هاى : 1 ، 2 ، 27 ، 28 و 35 و بعضى صبر در مقابل شهوات و معاصى از قبيل شماره هاى : 10 ، 12 و 20 .
ه . و بعضى صبر در مصيبت ، مثل شمارهء 29 و آيهء : * ( و بشر الصابرين . الذين اذا اصابتهم مصيبة . . . ) * ( بقره ، 155 و 156 ) و . و بعضى عام است ( نه مبهم ) مثل شمارهء 30 .
ز . بعضى آيات مشتمل بر كلمهء صبر نيست ، صريحاً دعوت به استقامت است و مؤيد اين است كه قرآن طرفدار دست روى دست
هامش
( 1 ) و از اين قبيل آيهء 17 سورهء لقمان : * ( و اصبر على ما اصابك ان ذلك من عزم الامور .