سيد جمال - دردها و كمبودهاى جامعهء اسلامى
1 . دردهايى كه تشخيص داده بود :
الف . جهالت و بىخبرى مسلمانان و دور افتادن از كاروان تمدن كه خود قرنها مشعلدار و پرچمدار آن بودند ب . دور افتادن از اسلام اصيل نخستين و مسخ اسلام در اذهان مسلمانان و نفوذ عقايد خرافى در انديشهء آنها ج . تفرقه ميان آنها ، اعم از مذهبى و غيرمذهبى د . استبداد حكام مسلمان و بىلياقتى آنها و سلب آزاديهاى فردى و اجتماعى ه . نفوذ استعمار خارجى اعم از سياسى ، اقتصادى ، فرهنگى
سيد جمال - راه اصلاح و استراتژى
2 . راه چاره اى كه تشخيص داده بود :
الف . دعوت به تعليم و تعلم و آموزش و آشنايى با علوم و تمدن و فرهنگ جديد ب . بازگشت به اسلام نخستين ( نه تنها بازگشت به قرآن و منطق « حسبنا كتاب الله » كه متوجه خطر آن بود ) و لهذا احياناً خود را سلفى مىناميد ، زيرا سيرهء صدر اول را مفيد مىشمرد .
ج . مبارزه با استبداد حكام و طرح مسألهء همبستگى دين و سياست و اينكه دخالت در سياست از اهمّ وظايف دينى است د . مبارزه با استعمار انگليس در ايران ، مصر ، هند ه . طرح مسألهء اتحاد اسلامى و . دفاع از فرهنگ اسلامى و مبارزه با هرگونه افراط در پيروى از انديشه هاى غربى و مكاتب غربى ز . احياى روح مبارزه و جهاد وتوسل به زور ( ر . ك : ورقه هاى