10 . * ( فان مع العسر يسراً ، ان مع العسر يسراً . ) * 11 . براى غلبه بر سختيها راهى بهتر از مواجهه و مقابله ( نه فرار و وحشت و خودباختگى ) نيست .
12 . امتحان الهى نه براى كسب علم امتحان كننده بلكه براى باوراندن به امتحان شده و ديگر تكميل جوهر اوست . حقيقت امتحان پختن و رساندن خامها و كالهاست ، * ( الا و ان الشجرة البرّية . . . الذين اذا اصابتهم مصيبة . . . ) * 13 . مصائب براى روح مانند ورزش براى بدن است ، قهرمان مىآفريند ، معلم است ، مقوّى و محرك است .
14 . * ( ان الله يتعاهد المؤمن بالبلاء كما يتعاهد الرجل اهله بالهدية . ان الله اذا احب عبداً غته بالبلاء غتاً . ) * 15 . دو مطلب كلى [ يكى ] اينكه خداوند كسى را كه دوست دارد برايش بلايا مىفرستد و ديگر موضوع امتحان است .
16 . اثر بلايا فقط طاهر كردن نيست ، تكميل و انقلاب ماهيت ايجادكردن است . داستان صوفى كه آرزوى جهاد داشت . بلايا خاصيت كيميا دارد . بلايا حساسيت و هوشيارى ايجاد مىكند .
17 . امتحان خدا تعيين وزن نيست ، زياد كردن وزن است .
بلايا - تأثير سختى و مصيبت در نبوغ و بروز آثار عالى وجود انسان
18 . ابوتمّام مىگويد :
لولا اشتعال النّار فيما جاورت
ما كان يعرف طيب عَرْف العود
سعدى ، طيبات ، غزليات ، ص 592 :
قول مطبوع از درون سوزناك آيد كه عود
چون همى سوزد جهان از وى معطر مىشود
ايضاً طيبات ، ص 603 :