لغت :
اعراب :
مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي : در اين باره چند قول است : 1 - « مثل » مبتدا و خبر آن محذوف است . يعنى « مثل الجنة التي . . . اجل مثل » و مثل يعنى « شبه » . 2 - سيبويه و ابو على فارسى گويند : به تقدير « فيما نقص عليكم مثل الجنة . . . » در اين صورت هم « مثل » مبتدا و خبر آن محذوف است . 3 - « مثل » به معناى صفت و مبتدا است و « تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ » خبر آن است . چنان كه « وَ لِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلى » ( نحل 60 : براى خداوند است صفت برتر ) ابو على اين قول را نپسنديده است .
مقصود :
از آنجا كه قبلا در بارهء كيفر اهل كفر ، سخن گفته شده است ، اينك در بارهء پاداش اهل ايمان سخن گفته ، مىفرمايد : مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ : مقاتل گويد : يعنى بهشتى كه به اهل تقوى وعده داده شده ، بىشباهت و بىمانند است . حسن گويد : يعنى صورت و صفت آن بهشت ، چنين و چنان است . ابن قتيبه گويد : « مثل » در اصل به معناى « شبه » و شباهت است و گاهى به معناى صورت و صفت شىء