« وَ عَلاماتٍ » تمام و سپس با جملهء « وَ بِالنَّجْمِ . . . » آغاز مىشود . قتاده و مجاهد گويند : مقصود از علامات ، نيز ستارگان است ، زيرا برخى از ستارگان وسيلهء راهنمايى هستند و برخى نيستند و فقط علامتند . برخى گويند : مقصود ، يافتن قبله است . ابن عباس گويد : از پيامبر گرامى در اين باره سؤال كردم ، فرمود : ستارهء جدى ، علامت قبلهء شما و در خشكى و دريا راهنماى شماست . امام صادق ( ع ) فرمود : « نحن العلامات و النجم رسول اللَّه » يعنى : علامات ، مائيم و ستاره ، پيامبر خداست . و فرمود : خداوند ستارگان را امان اهل آسمان و ما را امان اهل زمين قرارداد . أَ فَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لا يَخْلُقُ : آيا آنكه اين موجودات را خلق مىكند ، در استحقاق پرستش و خداوندى ، مانند بتهايى است كه قادر بر خلق چيزى نيستند ؟ چگونه ممكن است آنها را مساوى پنداشت ؟ ! أَ فَلا تَذَكَّرُونَ : اى مشركان ، چرا متذكر نمىشويد و عبرت نمىگيريد و بخطاى زشت خود پى نمىبريد . در اين آيه ، « من » براى غير عاقل به كار بردهشده ، زيرا سخن از آفرينش مخلوقات است . اكنون متذكر مىسازد كه نعمتهاى خداوند ، فراوان و بى نهايت است : وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها : اگر بخواهيد نعمتهاى خدا را بشماريد و به تفصيل آنها پىبريد ، قادر نيستيد ، فقط مىتوانيد ، اجمالًا به نعمتهاى خداوند پىبريد . بدين ترتيب ، بيان مىكند كه بجز نعمتهايى كه به آنها اشاره كرد ، نعمتهايى بى شمار نيز وجود دارد . إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ : خداوند تقصير شما را نسبت به شكر نعمتها مىآمرزد و نعمتهاى شما را بر اثر ناسپاسگزارى قطع نمىكند ، زيرا رحيم است .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۳ — صفحه 239
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۲۳۹