« انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ »
يعنى براى جهاد با مشركان بيرون شويد . و بگفتهء حسن و مجاهد منظور در اينجا غزوهء تبوك است .
« اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ »
يعنى سنگينى ميكنيد و بماندن روى زمينى كه بر آن قرار داريد متمايل ميشويد ، جبائى گفته : اين كندى كردن ( در خروج براى جنگ ) مخصوص بدستهاى از مؤمنان بود چون تمامى آنها از رفتن جهاد سنگينى نميكردند . و باصطلاح اين كلام عامى است كه خاص از آن اراده شده .
« أَ رَضِيتُمْ بِالْحَياةِ الدُّنْيا مِنَ الْآخِرَةِ »
اين استفهام انكارى است ، و معنايش آن است كه آيا زندگى دنياى ناپايدار را بر زندگى آخرت پايدار و نعمت جاويدان ترجيح دادهايد ؟
« فَما مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ »
يعنى بهرههاى دنيا و فوائد آن در برابر بهرههاى آخرت جز اندكى نيست ، زيرا اين دنيا ناپايدار است و آنجا سرايى است پايدار و جاويدان ، و بدنبال اين كلام خداى تعالى تهديد فرموده كه گويد :
« إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً »
يعنى اگر براى جهادى كه پيامبر ، شما را بدان دعوت كرده بيرون نرويد و تقاعد ورزيد ، خداوند شما را به عذاب دردناك الم انگيزى در آخرت عذاب خواهد كرد ، و برخى گفتهاند : به عذاب دردناكى در دنيا عذاب خواهد كرد .
« وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ »
و بجاى شما مردم ديگرى را كه در جهاد تخلف نكنند خواهد آورد ، سعيد بن جبير گفته : منظور از آنها مردم فارس هستند ، و ابو روق گفته :
منظور اهل يمن ميباشند ، و جبائى گفته : منظور مردمانى هستند كه پس از اين آيه مسلمان شدند .
« وَ لا تَضُرُّوهُ شَيْئاً »
حسن و ابو على گفتهاند : يعنى و با اين تقاعد و تخلف از جهاد به خدا زيانى نزنيد چون خداوند غنىّ بالذات است و به چيزى نياز ندارد .
و برخى گفتهاند : مرجع ضمير رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - است يعنى به پيغمبر زيانى نرسانيد زيرا خدا او را از همهء مردم محافظت كرده و بوسيلهء فرشتگان يا مردم