بيان آيه 38 - 39
شأن نزول
گفتهاند : چون رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - از جنگ طائف بازگشت دستور جنگ با روميان را صادر فرمود ، و اين جريان هنگام رسيدن ميوهها بود از اينرو مسلمانان دوست داشتند در خانه نزد اموال خود بمانند و خروج بسوى جنگ براى آنها سخت و دشوار بود ، و رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - كمتر شده بود كه بخواهد بجنگى برود و بطور صريح و آشكار مقصد خود را اظهار كند جز در اين جنگ كه بخاطر دورى راه و زيادى دشمن مقصد را آشكارا گفت تا مردم آمادگى بهترى پيدا كنند ، و چون خداى سبحان سنگينى مردم را از رفتن به اين سفر ميدانست اين آيه را نازل فرمود .
شرح لغات
نفر : خارج شدن براى كارى است .
تثاقل : اظهار ثقل و سنگينى نفس است ، مثل « تباطؤ » و ضدّ آن تسرع ( شتاب كردن ) است .
متاع : بهره بردن بدانچه براى حواس ظاهر باشد ، و از همين باب است اين جمله كه گويند : « تمتع بالرياض و المناظر الحسان » بديدن باغها و مناظر زيبا بهرهمند شو .
و از روى تشبيه بهر چيزى كه ارزش پولى داشته باشد متاع گويند .
استبدال : چيزى را - با درخواست طرف - بجاى چيز ديگرى نهادن .
تفسير :
خداى سبحان در اين آيات مؤمنان را در سنگينى كردن از جهاد نكوهش فرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ما لَكُمْ إِذا قِيلَ لَكُمُ »
يعنى چون رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - شما را بخواند و بگويد :