جبائى گفتهاند : فرشتگان در روز حنين براى قوى دل ساختن مؤمنان و پشت گرمى آنان بجنگ آمدند و دست به كار زار نشدند ، و تنها در جنگ بدر بود كه بطرفدارى مسلمانان وارد جنگ شدند .
« وَ عَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا »
يعنى آنان را بوسيلهء قتل و اسارت و سلب اموال و فرزندان عذاب فرمود .
« وَ ذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ »
يعنى اين عذاب ، كيفر كافران بود بواسطهء كفرشان .
« ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ عَلى مَنْ يَشاءُ »
خداى تعالى در آيات فوق در سه جا لفظ « ثم » را دنبال هم ذكر فرمود : 1 - در آيهء
« ثُمَّ وَلَّيْتُمْ . . »
كه بفعل قبل از آن يعنى
« ضاقَتْ عَلَيْكُمُ »
عطف شده 2 - در آيهء
« ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ »
كه به
« وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ »
عطف شده . 3 - آيهء
« ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ . . . »
كه به
« وَ أَنْزَلَ جُنُوداً . . . »
عطف شده است .
و وجه اينكه در اينجا مستقبل بماضى عطف شده بخاطر تشابه آن دو به يكديگر است ، زيرا آيهء نخستين دربارهء يادآورى نعمت خدا ، و آيهء دوم وعدهء بنعمت خدا است ، و معناى آيه چنين است : آن گاه خداوند هر كه را كه از شرك توبه كند و بفرمانبردارى خدا باز گردد ، و از اعمال زشت پيشين خود پشيمان گردد توبهاش را مىپذيرد ، و ممكن است مقصود توبه آن مسلمانانى باشد كه پس از انهزام بازگشتند ، و معناى سوم آن است كه منظور توبهء آنها از آن حال شگفت و سرورى بود كه از كثرت سپاهيان اسلام بدانها دست داد ، و اينكه خداوند در اين آيه پذيرش توبهء آنها را بستهء بمشيت و ارادهء خود ساخته بخاطر آن است كه پذيرش توبه بر خدا لازم نيست چنانچه دستهء معتقدند بلكه قبول آن تفضلى است از جانب خداى تعالى .
« وَ اللَّهُ غَفُورٌ »
يعنى پوشندهء گناهان است « رحيم » يعنى نسبت به بندگان رحيم و مهربان است .
داستان جنگ حنين
تاريخ نويسان و مفسرين گفتهاند كه چون رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله مكه را