پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۱ — صفحه 54

پدیدآورندگان:

ص۵۴

جبائى گفته‌اند : فرشتگان در روز حنين براى قوى دل ساختن مؤمنان و پشت گرمى آنان بجنگ آمدند و دست به كار زار نشدند ، و تنها در جنگ بدر بود كه بطرفدارى مسلمانان وارد جنگ شدند . « وَ عَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا » يعنى آنان را بوسيلهء قتل و اسارت و سلب اموال و فرزندان عذاب فرمود . « وَ ذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ » يعنى اين عذاب ، كيفر كافران بود بواسطهء كفرشان . « ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ عَلى مَنْ يَشاءُ » خداى تعالى در آيات فوق در سه جا لفظ « ثم » را دنبال هم ذكر فرمود : 1 - در آيهء « ثُمَّ وَلَّيْتُمْ . . » كه بفعل قبل از آن يعنى « ضاقَتْ عَلَيْكُمُ » عطف شده 2 - در آيهء « ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ » كه به « وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ » عطف شده . 3 - آيهء « ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ . . . » كه به « وَ أَنْزَلَ جُنُوداً . . . » عطف شده است . و وجه اينكه در اينجا مستقبل بماضى عطف شده بخاطر تشابه آن دو به يكديگر است ، زيرا آيهء نخستين دربارهء يادآورى نعمت خدا ، و آيهء دوم وعدهء بنعمت خدا است ، و معناى آيه چنين است : آن گاه خداوند هر كه را كه از شرك توبه كند و بفرمانبردارى خدا باز گردد ، و از اعمال زشت پيشين خود پشيمان گردد توبه‌اش را مىپذيرد ، و ممكن است مقصود توبه آن مسلمانانى باشد كه پس از انهزام بازگشتند ، و معناى سوم آن است كه منظور توبهء آنها از آن حال شگفت و سرورى بود كه از كثرت سپاهيان اسلام بدانها دست داد ، و اينكه خداوند در اين آيه پذيرش توبهء آنها را بستهء بمشيت و ارادهء خود ساخته بخاطر آن است كه پذيرش توبه بر خدا لازم نيست چنانچه دستهء معتقدند بلكه قبول آن تفضلى است از جانب خداى تعالى . « وَ اللَّهُ غَفُورٌ » يعنى پوشندهء گناهان است « رحيم » يعنى نسبت به بندگان رحيم و مهربان است .

داستان جنگ حنين

تاريخ نويسان و مفسرين گفته‌اند كه چون رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله مكه را