اللَّه عليه و آله - با من عهد و وصيت كرده و به من فرموده . اى على تو با گروه پيمان شكن ، و گروه متجاوز و ستمگر ، و دستهء بيرون روندگان ( از دين ) پيكار خواهى كرد . « 1 » « إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ » - آنكه بفتح همزه - ( ايمان ) خوانده است - معنايش اين است كه اينها پاى بند پيمان و سوگند خود نيستند ، چنانچه گويند : فلان كس عهد و پيمان ندارد يعنى پاى بند پيمان خود نيست و بدان وفا نكند ، - و آنكه بكسر همزه خوانده - معنايش اين است كه پس از پيمان شكنى كه كردند شما ديگر بدانها امان ندهيد ، و محتمل است معناى آن اين باشد كه اگر آنها به كسى امان بدهند به امان خود وفا نكنند ، و احتمال ديگر آنكه معناى آيه آن باشد كه اينان كافر شدند پس ايمان ندارند . « لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ » يعنى با آنها كار زار كنيد شايد دست از كفر بدارند چون بدون كار زار آنها دست از كفر نميكشند ، و برخى گفتهاند : معناى آيه اين است كه هدف شما از كارزار با آنها همين باشد كه آنها دست از شرك و بتپرستى بردارند . سؤال اگر كسى بگويد : در آغاز آيه خداى تعالى سوگند و عهدى براى آنها اثبات كرده كه فرمايد : « وَ إِنْ نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ . . . » پس چگونه دنبال آن يكسره عهد آنها را نفى كرده و فرموده : « إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ . . . » ؟ پاسخ آنچه خداى تعالى اثبات فرموده همان عهد و پيمانى بود كه بستند و چون آنها بر طبق آن عمل نكرده و بدان وفا نمودند خداوند آن را نفى فرموده . « أَ لا تُقاتِلُونَ قَوْماً نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْراجِ الرَّسُولِ » الف ( در . . . أَ لا تُقاتِلُونَ . . )
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۱ — صفحه 31
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۳۱
پاورقی
( 1 ) - اين حديث - باختلاف عبارت - در روايات بسيارى كه شيعه و سنى از رسول خدا - ( ص ) نقل كردهاند آمده است ، و منظور از گروه پيمان شكن : طلحه و زبير ، و گروه متجاوز : معاويه و دار و دستهاش ، و بيرون روندگان از دين خوارج هستند .