پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۱ — صفحه 294

پدیدآورندگان:

ص۲۹۴

كه آنها را شريك در عبادت خداى تعالى قرار داده‌ايد - يا شريك در اموال خود قرارشان داده‌ايد - كسى هست كه بتواند موجودات را از عدم بوجود آورد ، و دوباره در عالم ديگر بازشان گرداند ؟ « قُلِ اللَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ » يعنى اگر گفتند : شريكان ( در عبادت يا اموال ما ) چنين قدرتى ندارند ، و يا در جواب سكوت كردند ، در آن وقت به آنها بگو : خدا است كه خلق را در آغاز بدون نمونه آفريده و سپس از بين ميبرد و دوباره در روز قيامت بازش گرداند . « فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ » پس چگونه و چرا از حق روى بگردانيد ، و از ايمان به حق باز گرديد ؟ آن گاه خداى تعالى از راه ديگر احتجاج با آنها را آغاز كرده فرمايد : « قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ مَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ » اى محمد بگو : آيا در اين بتها كسى هست كه مردم را از روى دليل و برهان بهدايت و صلاح و رستگارى و خوبى راهبرى كند ؟ چاره‌اى ندارند جز آنكه بگويند : نه ! « قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ » در اينوقت تو بدانها بگو خدا است آن كسى كه به راه رستگارى راهبرى كند . « أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ » آيا كسى كه ديگران را به راه توحيد و رستگارى هدايت كند براى اطاعت أمر و نهى او شايسته‌تر است . « أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدى » يا آن كس كه احدى را بسوى حق راهبرى نكند جز آنكه خود هدايت و راهبرى شود ، و بتها اين چنين بودند كه نمىتوانستند راهبر شوند و نه راهبرى گردند ، زيرا آنها سنگهاى مرده و بيجانى بودند . و اينكه خداى تعالى فرمود : « إِلَّا أَنْ يُهْدى » ( مگر آنكه هدايت شوند ) نه چنان بوده كه اگر كسى آنها را هدايت كند هدايت يابند بلكه روى عقيدهء فاسد و الزام آنها فرموده ، و براى رساندن غايت جهل و نادانى آنها است كه با اينكه اين بتها اجساد مرده و بى - شعورى هستند كه اگر هدايت هم شوند هدايت نيابند باز هم اينان دست از پرستش آنها بر ندارند .