پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۱ — صفحه 289

پدیدآورندگان:

ص۲۸۹

ما نبود ، و منظور آن نيست كه اصلا شما ما را پرستش نميكرديد ، زيرا اين سخن دروغ است ، و از خصوصيات روز قيامت آن است كه كسى در آنجا نتواند عمل خلافى انجام دهد و كار زشتى بكند ( و در نتيجه نمىتواند دروغ بگويد ) و اين آيه نظير آن آيهء ديگرى است كه خداى تعالى فرمايد : « إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا . . . » ( هنگامى كه پيشوايانى كه پيرويشان كرده‌اند از پيروان ( خود ) بيزارى جويند . . . ) « فَكَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ » يعنى خدا براى فصل خصومت ميان ما و شما كافى است . « إِنْ كُنَّا عَنْ عِبادَتِكُمْ لَغافِلِينَ » كه ما از پرستش شما غافل بوديم . و اين معنا كه گفته شد روى اينكه معبود آنها فرشتگان بوده باشند ، ظاهر است ، زيرا فرشتگان از اين ادعاى آنان بىخبر بوده و اطلاعى از كارشان نداشتند و نه بدان دستور داده بودند ، و اما اگر مقصود بتهاى بىحس و شعور و بىعلم باشد منظور از اين كلام حدّ اعلاى الزام حجت است كه اين نادانان چيزهايى را كه اصلا شعور نداشته و آنها را بخويش نخوانده و به هيچ وجه دركى نداشتند براى پرستش انتخاب كرده بودند « هُنالِكَ تَبْلُوا كُلُّ نَفْسٍ ما أَسْلَفَتْ » يعنى در آنجا ، يا در آن وقت ، يا در آن حال بر هر كس آشكار و معلوم گردد آنچه را از كار نيك و بد كه از پيش فرستاده و پاداش و كيفر آن را به بيند . « وَ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ » و بسوى كيفر خدا و جايى كه هيچكس جز خدا مالك آن نيست باز گردند ، و لفظ « حق » صفت خداى تعالى و معناى آن قديم هميشگى است كه فنا نه پذيرد ، و جز او هر چه باشد نابود گردد . و برخى گفته‌اند : « حق » آن كسى است كه معناى لفظ بطور حقيقت براى او حاصل باشد و خداى تعالى اين گونه است كه معناى الهيت براى او بطور حقيقت حاصل است . « وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ » و آنچه را بدروغ دربارهء شريكان ادعايى خداى تعالى مدعى بودند باطل گردد .