گرد آوريم . « ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا » سپس به آنان كه جز خدا را در عبادت شريك او ساخته و در مالهاى خود براى آنان سهمى قرار دادهاند . « مَكانَكُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَكاؤُكُمْ » يعنى شما با آن شريكان عبادتتان يعنى بتهاتان در يك جا بايستيد ، و همانطور كه در دنيا با آنها مصاحبت داشتيد اكنون نيز در محشر همراه آنها باشيد . و برخى گفتهاند : يعنى بايستيد تا از شما بازخواست شود ، چنانچه در آيهء ديگر است : « وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ » « 1 » ( نگاهشان داريد كه آنها مورد بازخواست هستند ) . « فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ » يعنى آنها را از هم جدا كرده و هنگام بازخواست ميانشان جدايى اندازيم ، و از مشركان جداگانه بازخواست كنيم كه چرا بتها را پرستش كرديد ؟ و از بتها هم جداگانه بپرسيم كه چرا مورد پرستش قرار گرفتيد و بچه سبب شما را عبادت كردند چنانچه اين قول از « حسن » نقل شده و برخى گفتهاند : يعنى ميان آنها و بتها را جدا كنيم و آن بتها از ايشان بيزارى جويند و در نتيجه وسائل و اسباب آنها منقطع گردد . « وَ قالَ شُرَكاؤُهُمْ ما كُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ » مجاهد گفته : يعنى خداوند آن بتها را بنطق آورده و گويند : ما نميدانستيم و نمىفهميديم كه شما ما را مىپرستيد . و ديگرى گفته : آن شريكانى را كه در عبادت براى خدا گرفته بودند شياطين بودهاند ، و برخى گفتهاند : فرشتگانى بودهاند كه جز خدا آنها را مىپرستيدهاند . و روى اين تفسير دربارهء اينكه چگونه آنها منكر پرستش خود مىشوند ( و از خويشتن دفاع مىكنند ) دو قول گفتهاند : 1 - شياطين - يا فرشتگان - اين سخن را بخاطر اهانت و ردّ گفتار مشركان گويند يعنى ما براى شما در اين پرستش كه از ما ميكرديد عذرى نميآوريم ، و شما را معذور نميدانيم . 2 - جبائى گفته : منظورشان از اين انكار آن است كه پرستش شما بدستور و دعوت
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۱ — صفحه 288
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۲۸۸
پاورقی
( 1 ) - سورهء صافات آيهء 24 .