تفسير :
« لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ » لام در اينجا لام قسم است ، و خداى تعالى قسم ياد فرموده كه توبهء آنان را بخشيد ، و اينكه نام پيغمبر - صلى اللَّه عليه و آله - در اينجا ذكر شده براى افتتاح و زيبايى كلام است ، و ديگر بدانجهت است كه آن حضرت سبب توبهء آنان بود و گرنه از آن جناب عملى كه موجب توبه باشد سر نزده . و در روايتى كه از حضرت رضا عليه السلام نقل شده آن حضرت اين آيه را چنين قرائت فرمود : « لقد تاب اللَّه بالنبى على المهاجرين و الانصار » يعنى خداى تعالى بوسيلهء پيغمبر توبهء مهاجران و انصار را قبول كرد . « الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ » آنان كه در خروج بسوى تبوك از او پيروى كردند . « فِي ساعَةِ الْعُسْرَةِ » ساعت عسرت به معناى دشوارى كار است ، جابر گفته : يعنى سختى و دشوارى از نظر توشه و مركب ، و آب . و منظور از ساعت وقت است ، زيرا ساعت بهر زمانى اطلاق گردد . و عمر بن خطاب گفته : بگرمايى سخت و تشنگى دچار شديم ، و خداى سبحان در اثر دعاى پيغمبر - صلى اللَّه عليه و آله - بارانى بر ما نازل كرد كه از آن سختى و گرما آسوده شديم . « مِنْ بَعْدِ ما كادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ » پس از آنكه نزديك بود دلهاى گروهى از ايشان برگردد و بدون دستور خدا خواستند باز گردند اما خداوند آنها را از اين عمل نگاه داشت و همراه رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - رفتند . « ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ » و خدا پس از اين لغزش از آنها گذشت ، و منظور از « زيغ » كه به معناى لغزش و انحراف است همان ارادهء باز گشت آنها از جنگ است نه لغزش در ايمان . « إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحِيمٌ » كه خداوند به آنها رئوف و مهربان است كه با رحمت خويش لغزش آنها را تدارك فرمود .