1 . اين پيماننامه نيز همچون ديگر پيمان نامههاى بىبنياد ساختگى ، گذشته از سستى و نارسايى جملهها و لغزشهاى آشكار نحوى و بيگانگى از حتى سادهترين ارزشهاى بلاغى ، يكسوگرايانه نيز هست . در اين نوشته ، تنها در جهت دستيابى به خواستههاى گيرندگان پيماننامه ، كوششهايى نسنجيده و پريشان و به دور از منطق ، به كار رفته است . يك نگاه گذرا به اين متن و متنهايى كه به وسيلهء پيامبر اسلام و جانشينان وى و ديگر شخصيتهاى اسلامى نوشته شده است ، درستى سخنان بالا و نادرستى متن را روشن خواهد ساخت . - م .
2 . گويا « فرّوخ » بايد باشد . - م .
3 . در متن ، « و آمروا » آمده است كه با سياق عبارت ، سازگار نيست و مؤلف كتاب نيز با آوردن كلمهء ( كذا ) پس از آن ، پريشانى عبارت را گوشزد كرده است . گويا در اصل « و آمر » بوده است كه « وا » به غلط افزوده شده است . - م .
4 . آل عمران / 185 ؛ أنبياء / 35 ؛ عنكبوت / 57 . - م .
5 . در متن ، « لسلطانيته » ( كذا ) آمده است . - م .
6 . يعنى با سورهء حمد . - م .
7 . عبارت متن ، استوار نيست . متن چنين است : « فهو فى الغيب و السر الكلاة ( ؟ ) و العصمة » . علامت پرسش پيش از اين عبارت نيز از مؤلّف است . - م .
8 . متن ، استوار نيست . شايد در اصل ، ضغط يا ضغطة به معنى فشار و درماندگى و يا ضعضعة به معنى زلزله بوده است . - م .
9 . متن چنين است . - م .
10 . سوره حشر / 21 . - م .
( 1 )
( 2 ) پيمان پيامبر خدا ( ص ) با يهود
بنگريد : پيمان نامهء شمارهء 24 در اين مجموعه .
( 2 )
( 3 ) پيمان نامههاى پيامبر ( ص ) با ترسايان
بنگريد : پيمان نامههاى شمارهء 96 و 97 ؛ صنّاجة الطّرب فى تقدّمات العرب ، نوفل افندى ، در جاى خودش ؛ عنوان و شروط محمّد براى ترسايان ، دو نسخهء در كتابخانه بودلين در دانشگاه آكسفورد ؛ نسخهء پيمانى كه روانشاد احمد زكى پاشا نشر داده است ؛ مقالهء « پيمانهاى پيامبر اسلام و خلفاى راشدين براى ترسايان » الأب لويس شيخو يسوعى در مجلهء « المشرق » ، بيروت ، ج 12 سال