شمس قيس رازى تركيبهاى : « طرز سخن » « 11 » ، « سياقت سخن » « 12 » و « كسوت عبارت » « 13 » را بيشتر به معنى سبك يعنى تأليف و ترتيب بيرونى سخن آورده است .
آنچه اديبان ايرانى امروز از واژهء سبك مىفهمند ، با آنچه كه در گذشته از اين واژه در مىيافتند ، تفاوت بسيار دارد . در لغتنامه دهخدا چنين مىخوانيم : « ادباى قرن اخير ، سبك را مجازا به معنى « طرز خاصّى از نظم يا نثر » استعمال كردهاند » « 14 » .
محمّد تقى بهار ( ملك الشعراء ) مىنويسد :
« سبك در اصطلاح ادبيات عبارت است از روش خاص ادراك و بيان افكار به وسيلهء تركيب كلمات و انتخاب الفاظ و طرز تعبير ، سبك به يك اثر ادبى وجههء خاصّ خود را از لحاظ صورت و معنى القاء مىكند ، و آن نيز به نوبهء خويش ، وابسته به نوع تفكر گوينده يا نويسنده دربارهء « حقيقت » مىباشد .
بنابراين ، سبك به معنى عامّ خود عبارت است از تحقّق ادبى يك نوع ادراك در جهان كه خصايص اصلى محصول خويش ( اثر منظوم يا منثور ) را مشخّص مىسازد » « 15 » .
با اين بيان مىتوان گفت : سبك در اصطلاح نويسندگان و اديبان معاصر ايرانى ، با مفهوم واژهء
» Stile «
در زبانهاى اروپايى برابر است « 16 » . امروز در زبان عربى ، به جاى سبك - در معنايى كه گفته شد - از لفظ « أسلوب » سود مىجويند « 17 » .
به كار بردن واژهء سبك دربارهء نامهها و پيمان نامههاى پيامبر اسلام نيز در همين معنى اخير اين كلمه است . به بيان ديگر ، سخن گفتن از سبك نامههاى پيامبر يعنى نشان دادن ويژگيهاى بيرونى و درونى اين نوشتهها ، به گونهاى كه آنها را به روشنى از ديگر نوشتههاى همزمان يا پس از آنها ، جدا سازد . بر اين بنياد ، بررسى سبك نوشتههاى پيامبر ، بر پايهء هر دو معنى ديرين و نوين واژهء سبك استوار است .
گفته شد كه عنوان سبك در اين نوشته ، به هر دو سوى لفظ و معنى مىنگرد . از اين رو نخست به ويژگيهاى لفظى نامهها و پيمان نامههاى پيامبر مىنگريم و پس از آن ، به ويژگيهاى معنايى آنها روى مىآوريم .
هامش
( 11 ) . المعجم فى معايير اشعار العجم ، ص 23 .
( 12 ) . همان ، 453 .
( 13 ) همان ، ص 475 ، 476 .
( 14 ) . لغتنامه ، « سبك » .
( 15 ) سبكشناسى 1 مقدّمهء مصنّف ص د .
( 16 ) سبكشناسى ، همان ، ص ج .
( 17 ) . فرهنگ اصطلاحات روز ، فارسى - عربى ، دكتر محمد غفرانى - دكتر مرتضى آيت اللّه زاده شيرازى ص 127 .