غربى - شمالي أو مناره وبه طول أيام منهدم گشت .
صاحب تاريخ مىگويد : در سال هشتصد وشصت ويك تجديد يافت ومجدّد آن چاهها را زينهها ساخت ومىگويد در قبلهء اين مسجد بزرگ مسجدى است [ 121 - آ ] خُردتر از آن كه بنايش عمرى است ومطرى گفته كه دور نيست كه رسول - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - در آنجا نماز كرده باشند .
مسجد المعرس
اسدى گفته كه در ذوالحليفه دو مسجد است ، يكى مسجد بزرگ كه مردم از آنجا محرم مىشوند وديگر مسجد معرس است كه در ناحيهاى است از مسجد كبير در پايان مصعد بيداء يعنى در زير آن محلى كه از آنجا به صحرا بالا مىشوند وصعود مىنمايند .
بايد دانست كه در آن نواحي غير آن مسجدى كه مذكور شد كه در قبلهء مسجد بزرگ است ، مسجد ديگر نيست وميان اين دو مسجد يك تيرانداز « 1 » راه باشد واين مسجد را سيل خراب ساخته .
از ابن عمر مروى شده كه رسول - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - در وقت توجّه به حج يا عمره در ذوالحليفه در تحت سمره كه مسجد بزرگ در موضع اوست نزول مىفرمود ودر حين رُجوع چون از بطن وادى ظاهر مىشد شتر را بر كنار شرقي وادى در ريگ مىخوابانيد وآنجا خواب مىكرد تا آنكه صُبح مىدميد ودر آخر اين حديث است كه آن موضع را سيل خراب كرده وايضاً در صحيح است كه رسول - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - بيرون مىشد از راه شجره ودرمىآيد از راه معرس وهرگاه كه رُجوع مىنمود در ذوالحليفه نماز مىكرد در بطن الوادي وشب در آنجا مىبود تا صباح وآن سرور - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - در همان موضع خواب ديد كه گفتند كه تو در بطحاى مكّهء « 2 » مباركى .
مسجد شرف الروحاء
در صحيح بخارى است كه پيغامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - نماز كرد در جاى مسجد
هامش
( 1 ) - م : تيراندازه .
( 2 ) - م ول : ندارد .