جنّت وطبرانى ويحيى وترمذى - رحمهم اللَّه - اين مضمون را روايت كردهاند ليكن بعضي گفتهاند « 1 » به تحقيق كه پيش از من در اين وادى هفتاد پيغامبر در اينجا نماز « 2 » [ 122 - آ ] كردهاند ، وگفتهاند بعضي هم در اين مسجد .
صاحب تاريخ گفته : آثار مسجد امروز موجود است .
مسجد الروحاء
واقدى در غزوهء بدر مىگويد : بعد از آن سير كرد پيغامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - تا آنكه به روحاء آمد در شب چهارشنبه نصف ماه رمضان پس نماز گزارد در نزد بئر روحاء ودر روحاء چاهها بود ، امروز غير يك چاه نمانده .
مسجد المنصرف
امروز معروف است به مسجد غزاله در آخر وادى روحاء است در تمامى كوه در يسار كسى كه به مكة مىرود . خراب شده است وغير آثارش نمانده .
بخارى - رحمه اللَّه - گفته كه ابن عمر به سوى عرقى كه در منصرف روحاست نماز مىكرد وآن عرق « 3 » در حافّهء طريق است ، يعنى بر كنار راه است ودر آنجا مسجدى بنا كردهاند وعبداللَّه - رضىاللَّه عنه - در آنجا نماز نمىكرد بلكه آن را در يسار ودر پس خود گذاشته در پيش أو نماز مىكرد به سوى نفس عرق ومطرى گفته كه در يمين راه هر گاه كه در اين مسجد مستقبل نازيّه بوده باشى موضعي است كه ابن عمر در آنجا فرود مىآمد ومىگفت كه اين منزل پيغامبر است - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - ودر آن موضع شجره بود كه هر گاه كه ابن عمر به آن منزل فرود مىآمد ووضو مىساخت فضل آب وضو را به بيخ آن شجره مىريخت ومىگفت كه رسول را - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - ديدم كه همچنين مىكرد وگفتهاند كه بر گرد درخت مىگشت وبر بيخ آن آب مىريخت ومىگفت : براي اتباع سنت ؛ وهرگاه كه كسى نزد مسجد غزاله ايستاده باشد طريق پيغامبر - صلىاللَّه عليه
وآله وسلم - كه به مكة مىرفتهاند در يسار اوست وطريق معهودهء قديمه نيز آن بوده .
هامش
( 1 ) - د وم : از وطبرانى ويحيى . . . تا اينجا ندارد ، در حاشية ل آمده است .
( 2 ) - ل : باز .
( 3 ) عرق : كوه صعب العبور ، كوه كوچك ، شوره زار .