شكسته و نظام طبقاتى را ملغا ساخته و ميان همهء فرزندان اسلام نه تنها در بخشش بلكه در همهء حقوق و واجبات ، برابرى كرده بود .
( 1 ) 2 - انفاق براى پيشرفت زندگى اقتصادى و ايجاد پروژههاى كشاورزى و اقدام به ازدياد محصول كشاورزى كه ستون فقرات اقتصاد عمومى در آن روزگار بوده و امام ، در فرمانش به مالك اشتر ، بر رعايت اصلاح زمين قبل از گرفتن خراج از آن تأكيد مىفرمايد ، آنجا كه آن حضرت عليه السّلام مىفرمايد :
« و نظر تو در آباد كردن زمين بيش از نظر تو در گرفتن خراج از آن باشد ، زيرا آن بدون آبادانى به دست نمىآيد و هر كس خراج را بدون آباد كردن بخواهد ، سرزمينها را خراب و بندگان را هلاك مىسازد و كار او جز مدتى اندك پايدار نماند . . . » « 1 » .
( 2 ) مهمترين چيزى كه امام در سياست اقتصاديش بدان توجه داشت ، بالا بردن درآمد فردى و نشر رفاه و آسايش به صورتى شامل در همهء مناطق جهان اسلام بود و نامههاى آن حضرت به واليانش توجه به اين قسمت را نمايان مىسازد ، زيرا آن حضرت لزوم انفاق در راه گسترش اقتصاد عمومى را به آنان تأكيد مىفرمود تا هيچگونه شبحى از فقر و محروميت در كشور باقى نماند .
( 3 ) 3 - به خود اختصاص ندادن هيچ چيزى از اموال دولت ، زيرا امام در اين مورد ، به شدت ، دقت و احتياط مىنمود و منابع اسلامى ، نمونههاى فراوانى از احتياط شديد آن حضرت را ثبت نمودهاند از جمله آنكه برادرش « عقيل » بر او وارد شد و در خواست نمود كه مالى به او ببخشد و زندگيش را سرو سامان دهد .
( 4 ) امام به وى فرمود : « آنچه در بيت المال است ، متعلق به مسلمين مىباشد
هامش
( 1 ) محمد عبده ، شرح نهج البلاغه 3 / 96 .