قسم است : الف . پايان فاصله با ابتداى كلمه در صدر هماهنگ باشد ، مثل لا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِباً فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذابٍ وَ قَدْ خابَ مَنِ افْتَرى « 1 » . ب . پايان فاصله با پايان كلمه در صدر هماهنگ باشد ، مثل أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَ الْمَلائِكَةُ يَشْهَدُونَ وَ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً « 2 » . ج . برخى از كلمات آن با هم هماهنگ باشند ، مثل انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَ لَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجاتٍ وَ أَكْبَرُ تَفْضِيلًا « 3 »
3 . توشيح
. از نظر بيشتر علماى بلاغت همان إرصاد يا تسهيم است . « 4 » يعنى در آغاز كلام چيزى باشد كه فاصله را الزام نمايد . فرق آن و تصدير آن است كه دلالت توشيح معنوى است ولى دلالت تصدير لفظى . « 5 » مثل آيهء إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِينَ « 6 » . اصطفى دلالت بر اين دارد كه فاصلهء العالمين به لفظ نيست بلكه به معناست ، چون از لوازم اصطفاء و گزينش آن است كه از ميان همجنس خود گزينش شود و جنس اين برگزيدگان العالمين است . « 7 » يا آيهء يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ . فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ . وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ « 8 » . عبارت ليروا اعمالهم بر تقسيم دلالت دارد . « 9 »
4 . إيغال
. يكى از اقسام إطناب است ، يعنى كلام ، چه نظم و چه نثر ، به چيزى ختم شود كه داراى نكتهاى باشد ولى معنا بدون آن كامل باشد . « 10 » بدان جهت إيغال ناميده شده است كه متكلم از معنايى كه در آن است به زيادتر از حد آن برسد . مثل آيهء أَ فَحُكْمَ الْجاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْماً لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ « 11 » . سخن با و من أحسن من اللّه حكما كامل است اما به فاصلهاى نياز است كه با آيهء قبل تناسب داشته باشد ، و