نكند ، ودر زمين خشك أو را تند ، ودر علف زار كند وبا مدارا براند ، وپشت أو را
مجلس گفتگو قرار ندهد .
واگر در كنار دريا سفره براي خود پهن كرد ، باقي مانده ء آن را در دريا بريزد كه
حيوانات دريا از جوار أو بي بهره نمانند .
ودر زماني كه كسى از وجود جاندارهاى ذره بيني خبري نداشت ، دستور داد
در آب بول نكنند ، كه براي آب أهلي است .
اين قسمت كمي از حقوق ووظايف انسان در مورد حيوان است ، كه از آن
روشن مى شود در عدالت اجتماعي وحقوق انساني برنامهء اين دين چيست .
برنامهء اين دين آبادي وعمران دنيا وآخرت وسلامت وقوت جسم وجان
انسان است ( ربنآ ءاتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار ) . ( 1 )
به مقتضاى عدل وحكمت ووابستگى دنيا وآخرت وتن وروح به يكديگر
به زندگى مادي ومعنوي انسان ، به اندازه ء ارزش هر يك پرداخت وفرمود : (
وابتغ فيمآ ءاتك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا ) . ( 2 )
وبه آبادي دنيا ورفاه انسان كمال توجه را داشت ، ولى با نظر تبعي نسبت به
دنيا واستقلالي نسبت به آخرت كه مقتضاى آفرينش دنيا وآخرت است ،
ودرخواست انسان را از خدا ، حسنهء دنيا وآخرت قرار داد كه در بيان امام ( عليه السلام ) حسنهء
دنيا به وسعت در رزق ومعاش وحسن خلق ، وحسنهء آخرت به رضوان خدا
وبهشت تفسير شده است . به رشد اقتصادى خصوصا به زراعت وتجارت اهميت
داد ، وبه حكم ( ولله العزة ولرسوله وللمؤمنين ) ( 3 ) مؤمن را به غنا وبي نيازى عزيز
خواست ، ودر روايتي از حضرت صادق ( عليه السلام ) آمده است " وما في الاعمال شئ
أحب إلى الله من الزراعة " ( 4 ) وأمير المؤمنين على ( عليه السلام ) به غرس وآبيارى نخلستان
هامش
1 . سوره ء بقره ، آية 201 ( پروردگارا به ما بده در دنيا حسنه ودر آخرت حسنه وحفظ كن ما را از عذاب آتش )
2 . سوره ء قصص ، آيهء 77 ( وطلب كن در آنچه خدا به تو داده است دار آخرت را ، وفراموش مكن بهره ء خود را از دنيا )
3 . سوره ء منافقون ، آيهء 8 ( وبراي خداست عزت وبراي رسول خدا وبراي مؤمنين )
4 . وسائل الشيعة ، جلد 17 ، صفحهء 42 ، كتاب تجارت ، أبواب مقدمات تجارت ، باب 10 ، حديث 3 ( ودر كارها چيزى
نزد خدا محبوب تر از زراعت نيست )