چون حقيقت آنچه كه دربارهء بتها معتقديد ، به حسب آن اسمها موجود نيستند . و مراد از آيهء :
وَ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ
« 1 » ، آن نيست كه اسامى آن را مثل لات و عزّى ذكر كنند ، بلكه معنا اظهار تحقّق آن چيزى است كه آن را إله مىخوانيد و آيا معانى آن اسمها در آن يافت مىشود ؟
و مراد از
تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ
« 2 » ؛ يعنى بركت و نعمت سرشار در صفات اوست ؛ مثل : كريم ، عليم ، بارىء ، رحمن و رحيم .
كلينى از هشام بن حكم روايت مىكند كه از امام صادق ( ع ) دربارهء اسامى خداوند و اشتقاق آنها سؤال كرد ، كه اللّه از چه چيزى مشتق شده است ؟ فرمود : « اى هشام ! اللّه مشتق از إله است و إله معبود بودن را اقتضا مىكند و اسم غير از مسمّاست . و هر كس اسم را بدون معنا عبادت كند ، كافر شده است و چيزى را پرستش نكرده است . و هر كس اسم و معنا بپرستد ، دچار شرك شده است و دو چيز را پرستش نموده ؛ و هر كس معنا را بدون اسم بپرستد ، آن توحيد است . آيا فهميدى اى هشام ؟ » گفتم : بيشتر بفرماييد ، فرمودند : « خداوند نود و نه اسم دارد و اگر اسم ، همان مسمّا باشد ، هر اسم آن الههاى بايد باشد ، امّا اللّه معنايى است كه اين اسمها بر آن دلالت دارد و همه غير او هستند . اى هشام ! نان نامى است براى چيز خوردنى ؛ و آب نامى است براى نوشيدنى ؛ و لباس نامى است براى پوشيدنى ؛ و آتش نامى است براى سوختنى . » صدوق در معانى الاخبار روايت كرده است : ابن سنان مىگويد از امام رضا ( ع ) پرسيدم : اسم چيست ؟ فرمود : « صفتى است براى موصوفى . »
هامش
( 1 ) - رعد ( 13 ) آيهء 33 : و براى خدا شريكانى قرار دادند ! بگو نامشان را ببريد .
( 2 ) - رحمن ( 55 ) آيهء 78 : خجسته باد نام پروردگارت !