تكليفها بر بدن سخت است و لذا بلاء مىباشد . 2 - تكاليف در حكم آزمايشند . خداوند هم فرمود :
وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ وَ الصَّابِرِينَ
« 1 » . 3 - آزمايش خداوند گاهى به وسيلهء شادى است كه بندگان شكر مىگزارند و گاهى به زيان ، كه صبر مىكنند . پس ، محنت و نعمت هر دو بلاء هستند . محنت صبر را مىطلبد و نعمت شكر را ؛ و حقوق صبر را به جاى آوردن از حقوق شكر آسانتر است ؛ از اين رو ، نعمت از دو آزمايش بزرگتر است . لذا عمر گفت : « دچار گرفتارى شديم و صبر نموديم ؛ و به وسيلهء شادى آزمايش شديم ولى صبر نكرديم . » و على ( ع ) فرمود : « كسى كه دنيايش فراخ گرديد ، نمىداند كه فريفته شده است و از سوى خردش فريب خورده است . »
خداوند مىفرمايد :
وَ نَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً
« 2 » ؛
وَ لِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلاءً حَسَناً
« 3 » ؛
وَ فِي ذلِكُمْ بَلاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ
« 4 » . اين آيه به دو امر اشاره دارد ؛ محنت :
يُذَبِّحُونَ أَبْناءَكُمْ وَ يَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ
« 5 » . و نعمتى كه آنها را نجات داده است . همچنين آيهء :
وَ آتَيْناهُمْ مِنَ الْآياتِ ما فِيهِ بَلؤُا مُبِينٌ
« 6 » . بنا به توصيفى كه در قرآن آمده :
قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً وَ شِفاءٌ
« 7 » . راجع به دو امر است .
وقتى گفته مىشود : « إبتلى فلان كذا او أبلاه » متضمّن دو امر است : 1 - شناخت حال او و آگاهى از غفلت او از كارش 2 - ظهور خوبى يا بدى او ؛ و چه بسا هر دو امر قصد شده باشد و يا يك امر . و آنگاه ، كه دربارهء خداوند گفته مىشود : « بلا كذا او أبلاه » ، مراد تنها ظهور نيكى يا بدى اوست نه شناخت حال او يا آگاهى از غفلت او از كارش . چون خداوند داناى پنهانهاست .
چنين است اين آيه :
وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ
« 8 » .
هامش
( 1 ) - محمّد ( 47 ) آيهء 31 : و البته شما را مىآزماييم تا مجاهدان و شكيبايان شما را بازشناسانيم .
( 2 ) - انبياء ( 21 ) آيهء 35 : شما را از راه آزمايش به به دو نيك خواهيم آزمود .
( 3 ) - انفال ( 8 ) آيهء 17 : بدين وسيله مؤمنان را به آزمايشى نيكو ، بيازمايد .
( 4 ) - بقره ( 2 ) آيهء 49 : و در آن ( بلاء ) آزمايش بزرگى از جانب پروردگارتان بود .
( 5 ) - بقره ( 2 ) آيهء 49 : پسران شما را سر مىبريدند و زنهايتان را زنده نگاه مىداشتند .
( 6 ) - دخان ( 44 ) آيهء 33 : و از نشانهها [ ى الهى ] آنچه را كه در آن آزمايش آشكار بود ، به ايشان داديم .
( 7 ) - فصّلت ( 41 ) آيهء 44 : بگو آن براى مؤمنان رهنمود و شفابخش است .
( 8 ) - بقره ( 2 ) آيهء 124 : چون ابراهيم را پروردگارش با كلماتى بيازمود .