عقل
واژهء عقل در قرآن كريم با ساختار فعل ماضى ، مثل :
يَسْمَعُونَ كَلامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ ما عَقَلُوهُ
« 1 » ؛ و مضارع :
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
« 2 » ؛
وَ لَدارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا أَ فَلا تَعْقِلُونَ
« 3 » ؛
وَ قالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ
« 4 » ؛
وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ
« 5 » ؛ و آيات فراوان ديگر آمده است . تحت عنوان واژهء قلب در آياتى مثل :
إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ
« 6 » ؛
فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها
« 7 » ؛
لَهُمْ
هامش
( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 75 : با آن كه گروهى از آنان سخنان خدا را مىشنيدند ، پس آن را بعد از فهميدنش تحريف مىكردند .
( 2 ) - رعد ( 13 ) آيهء 4 : بىگمان در اين امر نيز براى مردمى كه تعقل مىكنند دلايل روشنى است .
( 3 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 109 : و قطعا سراى آخرت براى كسانى كه پرهيزگارى كردهاند بهتر است . آيا نمىانديشيد ؟
( 4 ) - ملك ( 67 ) آيهء 10 : و گويند : اگر شنيده و پذيرفته بوديم يا تعقّل كرده بوديم ، در ميان دوزخيان نبوديم .
( 5 ) - عنكبوت ( 29 ) آيهء 43 : و اين مثلها را براى مردم مىزنيم ، ولى جز دانشوران آنها را درنيابند .
( 6 ) - ق ( 50 ) آيهء 37 : قطعا در اين عقوبتها ، براى هر صاحبدل و حق نيوشى كه خود به گواهى ايستد ، عبرتى است .
( 7 ) - حج ( 22 ) آيهء 46 : تا دلهايى داشته باشند كه با آن بينديشند .