آن را مىآوريم . از جمله به معناى عدالت :
وَ أَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ
« 1 » ؛ به معناى مساوات :
وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ
« 2 » ؛ به معناى نفقه و بخشش :
فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً
« 3 » ؛ كنايه از فريضة :
وَ لا يُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ
« 4 » . به معناى تعادل و تساوى در ارزش :
أَوْ عَدْلُ ذلِكَ صِياماً
« 5 » ؛ به معناى فدية
وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ
« 6 » ؛
وَ إِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لا يُؤْخَذْ مِنْها
« 7 » ؛ به معناى شرك :
ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ
« 8 » ، يعنى براى او شريك قائل مىشوند . گفته شد : بلكه به أفعالش از وى عدول مىكنند و به غير او نسبت مىدهند . و گفته شد : در عبادتشان از او عدول مىكنند .
خداوند تلاش قلم انديشمند بزرگ ، و حكيم و الا ، شيخ محمّد حسين آل كاشف الغطا ، را جزا دهد كه همهء اين معانى را ويرايش نموده و نظم و ترتيبى استوار در كتاب الدّين و الاسلام به آن داده است . وى معتقد است : عدل در آيهء
اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى
« 9 » ، عين تقوا و حقيقت ايمان است . و معتقد است : كليّات معانى عدل در چهار معنا محدود مىشود : 1 - عدالت انسان ميان خود و نفس خود ، مثل آيهء
وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ
« 10 » ؛ و حديث « بدن تو بر تو حقى دارد . . . . » 2 - عدالت انسان بين خود و خالق ، مثل آيهء
وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ
« 11 » ، و
أَطِيعُوا اللَّهَ
« 12 » و آيات ديگر . 3 - عدالت انسان ميان خود و ديگر مخلوقات ، مثل آيهء
هامش
( 1 ) - طلاق ( 65 ) آيهء 2 : و دو تن مرد عادل را از ميان خود گواه گيريد .
( 2 ) - شورى ( 42 ) آيهء 15 : و مأمور شدم كه ميان شما عدالت كنم .
( 3 ) - نساء ( 4 ) آيهء 3 : پس اگر بيم داريد كه به عدالت رفتار نكنيد به يك زن آزاد .
( 4 ) - بقره ( 2 ) آيهء 48 : و نه از او شفاعتى پذيرفته ، و نه به جاى وى بدلى گرفته مىشود .
( 5 ) - مائده ( 5 ) آيهء 95 : يا معادلش روزه بگيرد .
( 6 ) - بقره ( 2 ) آيهء 48 : و نه به جاى وى بدلى گرفته مىشود .
( 7 ) - انعام ( 6 ) آيهء 70 : و اگر براى رهايى خود هرگونه فديهاى دهد ، از او پذيرفته نگردد .
( 8 ) - همان ، آيهء 1 : همهء كسانى كه كفر ورزيدهاند ، غير او را با پروردگار خود برابر مىكنند .
( 9 ) - مائده ( 5 ) آيهء 8 : عدالت كنيد كه آن به تقوا نزديكتر است .
( 10 ) - بقره ( 2 ) آيهء 195 : و خود را با دست خود به هلاكت ميفكنيد .
( 11 ) - اسراء ( 17 ) آيهء 23 : و پروردگار تو مقرر كرد كه جز او را مپرستيد .
( 12 ) - نساء ( 4 ) آيهء 59 : خدا را اطاعت كنيد .