رساند و قدرت بخشد و در نفع و ضررش با او شريك باشد . گفته شده است : شفاعت در اينجا ؛ يعنى انسان براى ديگرى راه خير يا شر را وضع كند و آن شخص هم پيروى نمايد ؛ گويى شفيع او گشته است . لذا روايت شده است : « هركس سنّت نيكويى وضع كند ، اجر آن سنّت و اجر عاملان آن به او برمىگردد ؛ و هركس سنّت بدى بگذارد ، گناه آن و عاملان آن به او بازمىگردد . » و آيهء
ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ
« 1 » ؛ يعنى تنها خداوند به تدبير امور مىپردازد نه كس ديگر ، مگر فرشتگان ( مدبّرات و مقسّمات ) كه به آنها اذن داده شده است و به اذن خداوند به كار مىپردازند . روايت شده است : قرآن شفاعت كننده است ، يعنى شفاعت آن در دنيا و آخرت پذيرفته مىشود ؛ البتّه براى كسانى كه به آن ايمان دارند و آن را به عنوان هادى مىشناسند و به عنوان راهنما برگرفتهاند .
علّامه طباطبايى در تفسير معروف الميزان ، در اين باره به تعريف و بحثى پرداخته است كه كسى مانند او به چنين معانى والايى نرسيده است . ما از آنچه كه مرحوم استاد مرتضى مطهّرى نيز در كتاب عدل الهى خويش آورده ، و در حقيقت جا پاى استادش علّامه طباطبايى نهاده است ، غفلت نخواهيم ورزيد . بنا به قول علّامه طباطبايى ، شفاعت براى خداوند به معناى استقلال و به نحو اصيلى وجود دارد . چنان كه فرموده است :
ما لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ
« 2 » ؛
قُلْ لِلَّهِ الشَّفاعَةُ جَمِيعاً
« 3 » . ولى براى غير خداوند به اذن و رضايت اوست :
ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ
« 4 » ؛
مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ
« 5 » ؛
لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى
« 6 » ؛
وَ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ عِنْدَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ
« 7 » . حقيقت شفاعت ، يعنى واسطه شدن در رساندن نفع و يا دفع ضرر ، به نحو حكومت نه تضاد ؛ مراد از حكومت ، يعنى از مورد حكم خارج باشد و در مورد حكم ديگرى
هامش
( 1 ) - يونس ( 10 ) آيهء 3 : شفاعتگرى جز پس از إذن او نيست .
( 2 ) - سجده ( 32 ) آيهء 4 : براى شما غير از او سرپرست و شفاعتگرى نيست .
( 3 ) - زمر ( 39 ) آيهء 44 : بگو : « شفاعت ، يكسره از آن خداست . »
( 4 ) - يونس ( 10 ) آيهء 3 : شفاعتگرى جز پس از اذن او نيست .
( 5 ) - بقره ( 2 ) آيهء 255 : كيست آنكس كه جز به اذن او در پيشگاهش شفاعت كند ؟
( 6 ) - انبياء ( 21 ) آيهء 28 : و جز براى كسى كه [ خدا ] رضايت دهد ، شفاعت نمىكنند .
( 7 ) - سبأ ( 34 ) آيهء 23 : و شفاعتگرى در پيشگاه او سود نمىبخشد ، مگر براى آنكس كه به وى اجازه دهد .