تطيّر ( فال بد زدن )
پرنده يا پرندگان نزد عرب پيش از اسلام نشانهء بدبينى و يا خوشبينى بوده است . طير نام ديگر تطيّر ( فال بد زدن ) است . مىگويند : « لا طير الّا طير اللّه . » منظورشان اين است كه كسى جز خدا نه امر خوب مىآورد و نه بدى را دفع مىكند . راغب مىگويد : تطيّر فلان و اطيّر ، اصل آن تفاؤل زدن به پرندگان است ، امّا در هر امرى كه به آن خوشبينى و بدبينى مىشود به كار مىرود . مىگويند :
إِنَّا تَطَيَّرْنا بِكُمْ
« 1 » و خداوند فرمود :
إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا
« 2 » ؛ يعنى به آن بدبينند .
أَلا إِنَّما طائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ
« 3 » ؛ يعنى فال بد آنها و آنچه كه خداوند براى آنان آماده ساخت به واسطهء كردار بد آنهاست .
در لسان العرب آمده است : « كار عرب فال بد و خوب زدن به پرندگان بوده است ؛ و فال بد زدن به پرندهاى كه از سمت راست به سمت چپ بيننده بگذرد ؛ و قارقار كلاغ بوده است .
فال بد زدن را طير و طائر و طيرة ناميدهاند ؛ چون به آنها فال بد مىزدند . آنگاه ، خداوند بلند مرتبه به زبان پيامبرش ( ص ) اعلام كرد كه فال زدن آنها باطل است و هيچ فال بد زدن و پرندهاى كه سر مقتول جاى مىگيرد ، حقيقت ندارد و پيامبر فال بد نمىزند . اصل « فأل » كلمه
هامش
( 1 ) - يس ( 36 ) آيهء 18 : ما حضور شما را به شگون بد گرفتهايم .
( 2 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 131 : چون گزندى به آنان مىرسيد .
( 3 ) - همان : آگاه باشيد كه [ سرچشمه ] بدشگونى آنان تنها نزد خداست .