است بايد براي پرداخت بدهى خودش كسب كند ، وكسى هم كه كاسب نيست چنانچه
بتواند كاسبى كند ، احتياط واجب آن است كه كسب كند وبدهى خود را بدهد .
مسأله 2279 - كسى كه دسترسى به طلبكار خود ندارد ، چنانچه اميد نداشته باشد
كه أو را پيدا كند ، بايد با اجازه حاكم شرع طلب أو را به فقير بدهد ، وشرط نيست در فقير كه
سيد نباشد .
مسأله 2280 - اگر مال ميت بيشتر از خرج واجب كفن ودفن وبدهى أو نباشد ،
بايد مالش را به همين مصرفها برسانند وبه وارث أو چيزى نمىرسد .
مسأله 2281 - اگر كسى مقدارى پول طلا يا نقره قرض كند وقيمت آن كم شود ، يا
چند برابر گردد ، چنانچه همان مقدار را كه گرفته پس بدهد كافى است ، ولى اگر هر دو به غير
آن راضى شوند اشكال ندارد .
مسأله 2282 - اگر مالي را كه قرض كرده از بين نرفته باشد وصاحب مال ، آن را
مطالبه كند ، احتياط مستحب آن است كه بدهكار همان مال را به أو بدهد .
مسأله 2283 - اگر كسى كه قرض مىدهد شرط كند كه زيادتر از مقدارى كه
مىدهد بگيرد ، مثلا يك من گندم بدهد وشرط كند كه يك من وپنج سير بگيرد ، يا ده
تخم مرغ بدهد كه يازده تا بگيرد ، ربا وحرام است بلكه اگر قرار بگذارد كه بدهكار كارى
براي أو انجام دهد ، يا چيزى را كه قرض كرده با مقدارى جنس ديگر پس دهد ، مثلا شرط
كند يك تومانى را كه قرض كرده با يك كبريت پس دهد ، ربا وحرام است ونيز اگر با أو
شرط كند كه چيزى را كه قرض مىگيرد بطور مخصوص پس دهد ، مثلا مقدارى طلاى
نساخته به أو بدهد وشرط كند كه ساخته پس بگيرد ، باز هم ربا وحرام مىباشد . ولى اگر
بدون اين كه شرط كند ، خود بدهكار زيادتر از آنچه قرض كرده پس بدهد اشكال ندارد بلكه
مستحب است .
مسأله 2284 - قرضى كه در أو قرار ربا است صحيح است ، لكن شرط وقرار باطل
مىباشد ، وشرط زيادة علاوة بر بطلانش ، نيز حرام است .
مسأله 2285 - اگر كسى بخواهد پولى قرض كند وربا بدهد يا قرض بدهد وربا
بگيرد وبه يكى از راههائى كه در بعض رسالههاى عمليه ذكر شده بخواهد از ربا فرار كند
جائز نيست ، وزيادهاى كه مىگيرد بر أو حلال نمىشود ، پس رباى قرضى به وجهي از وجوه
حلال نيست .
مسأله 2286 - اگر لباسى را بخرد وبعدا از پولى كه رباء گرفته ، يا از پول حلالى كه