انسان بداند كسى كه آن مال از أو به ارث رسيده ، خمس بدهكار است ، بايد خمس را از مال
أو بدهد .
مسأله 1756 - اگر به واسطه قناعت كردن ، چيزى از مخارج سال انسان زياد بيايد ،
بايد خمس آن را بدهد .
مسأله 1757 - كسى كه ديگرى مخارج أو را مىدهد ، بايد خمس تمام مالي را كه
بدست مىآورد بدهد . ولى اگر مقدارى از آن را خرج زيارة ومانند آن كرده باشد فقط بايد
خمس باقي مانده را بدهد .
مسأله 1758 - اگر ملكي را بر افراد معينى مثلا بر أولاد خود وقف نمايد . چنانچه در
آن ملك زراعت ودرختكارى كنند واز آن چيزى بدست آورند واز مخارج سال آنان زياد
بيايد ، بايد خمس آن را بدهند .
مسأله 1759 - اگر مالي را كه فقير بابت خمس وزكات وصدقه مستحبى گرفته از
مخارج سالش زياد بيايد ، واجب نيست خمس آن را بدهد . ولى اگر از مالي كه به أو دادهاند
منفعتى ببرد مثلا از درختى كه بابت خمس به أو دادهاند ميوهاى بدست آورد چنانچه درخت را
براي منفعت بردن وكسب نگهداشته باشد ، بايد خمس مقدارى كه از مخارج سالش زياد
مىآيد بدهد .
مسأله 1760 - اگر با عين پول خمس نداده جنسي را بخرد يعنى به فروشنده بگويد اين
جنس را به اين پول مىخرم يا در وقت خريدن قصدش اين باشد كه از پول خمس نداده عوض
آن را بدهد ، چنانچه حاكم شرع معامله پنج يك آن را اجازه بدهد ، معامله صحيح است .
وانسان بايد پنج يك جنسي را كه خريده به حاكم شرع بدهد واگر اجازه ندهد ، معامله آن
مقدار باطل است . پس اگر پولى را كه فروشنده گرفته از بين نرفته حاكم شرع خمس همان پول
را مىگيرد واگر از بين رفته عوض خمس را از فروشنده يا خريدار مطالبه مىكند .
مسأله 1761 - اگر جنسي را بخرد وبعد از معامله قيمت آن را از پول خمس نداده
بدهد ، ودر وقت خريدن هم قصدش اين نباشد كه از پول خمس نداده عوض را بدهد ،
معاملهاى كه كرده صحيح است . ولى چون از پولى كه خمس در آن است به فروشنده داده به
مقدار پنج يك آن پول به أو مديون مىباشد . وپولى را كه به فروشنده داده اگر از بين نرفته
حاكم شرع پنج يك همان را مىگيرد ، واگر از بين رفته عوض آن را از خريدار يا فروشنده
مطالبه مىكند .
مسأله 1762 - اگر مالي را كه خمس آن داده نشده بخرد چنانچه حاكم شرع معامله