نمىآورد واجب است بجا آورد ، وآنچه بجا مىآورد بايد ترك كند . وبر كسى كه
معروف ومنكر را نمىداند واجب نيست .
دوم : آن كه احتمال بدهد امر ونهى أو تأثير مىكند ، پس اگر بداند اثر
نمىكند واجب نيست .
سوم : آن كه بداند ويا اطمينان داشته باشد شخص معصيت كار بنا دارد كه
معصيت خود را تكرار كند ، پس اگر بداند يا گمان كند يا احتمال صحيح بدهد كه
تكرار نمىكند واجب نيست .
چهارم : آن كه در امر ونهى مفسدهاى نباشد ، پس اگر بداند يا گمان كند كه
اگر امر يا نهى ضرر جانى يا عرضى وآبروئى يا مالي قابل توجه به أو مىرسد
واجب نيست . بلكه اگر احتمال صحيح بدهد كه از آن ترس ضررهاى مذكور را
پيدا كند واجب نيست . بلكه اگر بترسد كه ضررى متوجه متعلقان أو مىشود
واجب نيست ، بلكه با احتمال وقوع ضرر جانى يا عرضى وآبروئى يا مالي
موجب حرج بر بعضي مؤمنين ، واجب نمىشود بلكه در بسيارى از موارد حرام
است .
مسأله 2867 - اگر معروف يا منكر از أموري باشد كه شارع مقدس به آن
اهميت زياد مىدهد مثل أصول دين يا مذهب وحفظ قرآن مجيد وحفظ عقايد
مسلمانان يا احكام ضرورية ، بايد ملاحظه اهميت شود ، ودر مجرد ضرر ، موجب
واجب نبودن نمىشود ، پس اگر توقف داشته باشد حفظ عقايد مسلمانان يا حفظ
احكام ضرورية اسلام بر بذل جان ومال ، واجب است بذل آن .
مسأله 2868 - اگر بدعتى در اسلام واقع شود مثل منكراتى كه دولت هاى
جائر انجام مىدهند به اسم دين مبين اسلام ، واجب است خصوصا بر علماء
اسلام اظهار حق وانكار باطل ، واگر سكوت علماء اعلام موجب هتك مقام علم
وموجب اسائه ظن به علماء اسلام شود واجب است اظهار حق به هر نحوى كه