علّت نامگذارى به « امّ أبيها »
( 1 ) شايد علّت آنكه اين كنيه را به آن حضرت دادهاند ، آن بوده است كه پيامبر اكرم رفتارى با آن حضرت داشتند كه فرزند نسبت به مادرش دارد و همچنين او نيز با حضرت رسول رفتارى مادرانه داشت ؛ چنان كه تاريخ و روايات اين مطلب را تأييد مىكند . در روايات فراوانى وارد شده است كه حضرت رسول دست او را مىبوسيد و هرگاه كه از سفر برمىگشت ، فقط از او ديدار مىكرد و در تمام مسافرتها آخرين كسى كه با او خداحافظى مىنمود ، حضرت زهرا بود . گويا با اين ديدار از آن چشمهء صاف و گوارا براى طول مسافرت خود بهرهاى عاطفى و توشهاى احساسى ذخيره مىنمود ، همان گونه كه فرزند مؤدّب از مادر خود چنين بهرهاى را مىگيرد . از سوى ديگر مىبينيم كه آن حضرت بسان مادرى دلسوز ، رسول خدا را در آغوش مىگرفت ، از او نگهدارى مىكرد ، جراحات و زخمهايش را مرهم مىگذاشت و دردها و رنجهايش را كاهش مىداد . و خلاصه آنكه ، هر گونه عاطفه ، دلسوزى ، انس و محبّتى كه فرزند از مادرش احساس مىكند ، آن حضرت آنها را در فاطمه مىيافت و گويا او مادرش بود .
آقاى انصارى رحمه اللّه مىگويد : رمز اين نامگذارى و اين كنيه ، تنها اظهار محبّت است زيرا هرگاه انسان فرزندش و يا فرد ديگرى را دوست مىدارد و مىخواهد اين دوستى را به آخرين حد اظهار كند ، در خطاب به مؤنّث مىگويد « اى مادر » ، و در خطاب به مذكّر مىگويد « اى پدر » ، كه آنان را در محبّت و احترام بر عرف و عادت همچون مادر و پدر خود مىداند ، « 1 » و يا بدان جهت بوده كه چون خداوند متعال زنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را با كنيهء « امّ المؤمنين » گرامى داشته با اين اسم از آنان ياد كرده ، ممكن بود كه به ذهن آنان خطور كند كه آنان مهمترين زنان روى زمين مىباشند و حتّى از پارهء تن حضرت رسول فاطمه زهرا عليها السّلام برترند ، از اين رو ، حضرت رسول او را « امّ أبيها » خطاب كرده و اين كنيه را بر آن حضرت اطلاق فرمود تا از اين وسوسهها و خطورات ذهنى جلوگيرى كند ؛ يعنى : اى زنان پيامبر ! اگر شما مادر مؤمنان هستيد ،
هامش
( 1 ) اللمعة البيضاء ، ص 50 .