دست كشيديد .
وَ تَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ
: يعنى راه اختلاف پيش گرفتيد .
وَ عَصَيْتُمْ
: امر پيغمبر را در حفظ سنگر عصيان كرديد .
مِنْ بَعْدِ ما أَراكُمْ ما تُحِبُّونَ
: پس از آنكه نصرت خود و هزيمت كفار و دست يافتن به غنيمت را كه محبوب شما بود بشما داديم . اكثر مفسران : آنند كه همه آيه در باب احد است و ابو على جبايى گويد : يعنى وقتى آنها را در بدر بكشتيد تا اينكه در احد بترسيديد و در آن روز اختلاف و عصيان پيش گرفتيد پس از آنچه از فتح و نصرت كه در بدر بشما داديم .
و قول بهتر همان اوليست كه درباره احد مىباشد .
جواب از
( إِذا فَشِلْتُمْ . . . )
محذوف است : يعنى وقتى چنين و چنان كرديد خداوند شما را امتحان كرد و نصرت خود از شما برداشت .
مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيا
: بعضى از شما دنيا يعنى غنيمت مىخواهد و آنها كسانى بودند كه براى جمع غنيمت سنگرگاه خود را در كوه رها كردند با اينكه پيغمبر امر كرده بود كه تا آخر معركه آنجا را رها نكنند .
وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ
: يعنى از جهاد نعمتهاى نزد خدا را ميخواهند مراد عبد اللَّه جبير و تير اندازان بودند كه بر جاى خود ثابت بماندند .
ابن مسعود گويد : من نمىدانستم كه يك تن از اصحاب پيغمبر طالب دنيا باشد تا اينكه اين آيه در روز احد نازل شد .
ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ
: در اينكه خداوند انصراف مسلمين را به خود نسبت داده چند وجه است :
1 - مؤمنان دو دسته بودند يك دسته آنان كه در فرار از معركهء جنگ گناهكار بودند .
دستهء دوم آنان كه گناهكار نبودند زيرا پس از شكست و فرار مسلمين اندك بودند و باذن خدا براى حفظ جان انصراف و بازگشت از جنگ نمودند زيرا خداوند واجب كرده بود كه در برابر دويست كافر اگر لا اقل صد نفر بودند ايستادگى كنند و چون به كمتر