شبهاى طولانى سپرى مىشود و او حتى يك درهم ندارد و همواره روزه است از فرط ندارى .
2154 - تنگى معاش علما
كم من أديب فطن عالم * مستكمل العقل مقلّ عديم
و كم جهول مكثر ماله * ذلك تقدير العزيز العليم
( قيراطى )
* * * چه بسيار دانشمند زيرك ، اديب و كامل العقل را كه در تنگى معاش است و چه بسيار نادان كه ثروتمند مىباشد . و اين قضا و قدر خداوند عزيز عليم است .
2155 - اسباب كامرانى
بسا اوقات از اسباب عارضه و امور طاريه حسن الخلق را سؤال خلق بدينطريق كه لنيت به غلظت و بشاشّت به عبوست مبدّل شود ، حاصل گردد و اين اسباب بالاستقراء منحصر به هفت چيزند ؛
اوّل : ولايت است كه اخلاق را متغيّر مىسازد و از ضيقت صدر و لئامت طبع ، منكر آميزش است .
دوّم : انعزال از مردم است .
سوّم : غنى و ثروت است كه اخلاق لئيم را به كبر و نخوت متغيّر مىسازد . چنانچه شاعر گفته :
لقد كشف الاثراء عنك خلائقا * من اللوم كانت تحت ثوب من الفقر
* * * ثروت ، اخلاق پست تو را كه در زير جامهاى از فقر پنهان شده بود برملا كرد .
چهارم : فقر است كه اخلاق حسنه را به اخلاق زشت مبدّل كند و بر قوت غنا و ثروت تأسّفها خورد و كبرها بر ذلّت فقر و استعانت نمايد و حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و إله بدينجهت فرمود :
« كاد الفقر أن يكون كفرا » ، فقر به كفر بسيار نزديك است ؛ لكن بعضى از ارباب فقر كه در حالت ريشكاوى خود را به حصول آمال متسلّى مىسازند :
حرّك مناك إذا * اغتممت فإنهنّ مراوح
( ابو العتاهيه )