نه اينكه در عرض راه و يا در بصره مدّت مديدى متوقّف شده ، بعد از آن داخل بغداد شود . اين تعقّب مقولهء اهل لغت و اصول است . و « فاى » براى فوريت حقيقى نيست به اين معنا كه حصول دوّمى بلافاصله بعد از حصول اوّلى باشد . مگرنه آنكه در قرآن كريم آمده است :
لا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِباً فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذابٍ
« 1 » و عذاب از افترا متأخر است .
1318 - ادغام
بعضى از اعراب « نون وقايه » را داخل « عن » و « من » نمىكنند . مىگويند : « عنّى » و « منّى » به تخفيف نون كه واحدهء اصليّه باشد نه مشدّد كه آن را بر نون وقايه ادغام كنند .
1319 - ظرف فاصل
در بعضى از كلام عرب ، ظرف در بين مضاف و مضاف اليه فاصل است . چنانچه در اين بيت واقع شده :
كما خط الكتاب به كف يوما * يهودي يقارب او يزيل
* * * همانطور كه نامه يهودى را روزى با دست خود نوشته حال چه سطرها نزديك باشد و چه دور . « 2 »
« يوما » ظرف در بين « كف » كه مضاف و « يهودى » كه مضاف اليه است ، فاصل شده است .
1320 - زمانهء ناپايدار
و لو كانت الدنيا تدوم بأهلها * لكان رسول اللّه فيها مخلدا
( حسّان )
* * * و اگر جهان پايدار بود و مردم زمانه جاويدان بودند همانا پيغمبر خدا هميشگى و جاويدان بود .
* * *
هامش
( 1 ) . سورهء طه ، آيهء 61 . ( . . . بر خدا دروغ نبنديد كه خدا شما را با عذابى [ سخت ] هلاك مىكند . . . )
( 2 ) . ( معنى اين بيت با توجه به ابيات قبل قابل فهم است كه اينجا نيامده و فقط واسطه قرار گرفتن ظرف بين مضاف و مضاف اليه محل شاهد است ) .