اول متعلق به گردآورنده نخست و داراى نمونههاى شعرى كمتر تنها از 66 شاعر و موخره مىباشد ، اما ويرايش دوم گسترده تر ، توسط افراد ديگر تكميل گرديده و شامل آثارى از 74 شاعر مىباشد . اين نسخه خطى متعلق به ويرايش نخست مىباشد ، مقدمه آن از بعدها به متن اصلى افزوده گرديده و از روى ويرايش دوم رونويسى شده و شامل : بحر الطويل فضلى ، بحرالطويل مشرف ، ادا - مخمّس ( به زبان عربى ) ، و غزلى از مولوى نيز مىباشد . تقسيم بندى اين مجموعه بر اساس انواع ادبى و به كل زير انجام گرفته است :
. I
قصيده ها ، تمامى ( 67 قصيده ) به زبان تاجيكى هستند .
. II
غزلها ، اين گزيده از غزلها به ترتيب الفباى قافيهاى آمدهاند ، غزلها ( 57 مورد ) به زبانهاى تاجيكى و ازبكى هستند .
. III
« بندها و مستزادها » .
. IV
قطعه ، رباعىها و ابيات متفرقه ) .
. V
« قطعه ها » .
. VI
« انجامه » يا « خاتمه الكتاب و ذكر شعراى پايتخت » « 1 » .
. VII
« رساله نامه و فغان » ، نويسنده سلطان خواجه خان احرارى ملقب به ادا است . ( تاريخ وفات سالهاى 1250 - 51 قمرى / 35 - 1834 يا سالهاى 36 - 1835 ميلادى مىباشد ) ، در اين بخش 289 بيت وجود دارد .
VIII .
يادداشتها پراكنده ديگرى طى سالهاى 1246 - 1283 قمرى / 31 - 1830 تا 67 - 1866 ميلادى مىباشد . اين بخش تكميلى و شامل اشعارى به زبان فارسى است . تاريخ كتابت : 1244 قمرى / 29 - 1828 ميلادى .
مكان كتابت : آسياى مركزى ( سمرقند ) .
نام كاتب : ملا على محمد تركمان ، سپس نوا ، ولى ، ميرزا طاهر بخشهايى به اين نسخه اضافه نمودهاند .
اطلاعات حاشيه و پشت نسخهاى : در حاشيه بسيارى از صفحات نسخهادداشتهايى در خصوص زندگى شاعران موجود در متن آمده
است .
سابقه نسخه : اين نسخه خطى توسط ك . گ . زالمان در سال 1897 ميلادى به انستيتو وارد شده است .
اندازه صفحه : 6 . 25 * 5 . 15 سانتيمتر ؛
تعداد برگها : 321 برگ ؛
تعداد سطور : اشعار در دو ستون و در 17 سطر ؛
اندازه متن : 5 . 19 * 9 سانتيمتر .
نوع كاغذ : كاغذ شرقى ، نازك و به رنگ زرد مىباشد .
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، عناوين اشعار و اسامى شاعران با جوهر قرمز ( شنگرف ) نوشته شده است .
نوع خط : خط نستعليق حرفهاى .
نوع جلد : صحافى آسياى مركزى ، مقوايى ، با روكش چرمى قرمز مىباشد . نام صحاف اين نسخه « ايشان قلى صحاف » است .
( 990 ) 21 . شماره نسخه :
C 104 ( 265 a )
نام كتاب : نسخه ديگرى از كتاب سابق ( مجموعه شاعران )
توضيح نام اثر : در ابتداى اين نسخه عنوان « مجموع خوقندى » ، « الشعراء خوقندى » آمده است .
تاريخ گردآورى اثر : سال 1263 قمرى / 47 - 1846 ميلادى .
مكان گردآورى : سمرقند .
كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه متعلق به ويرايش دوم از اثر و شامل آثار 60 شاعر است ، به لحاظ بخشها و تعداد شاعران و ترتيب قرارگيرى آنها تقريبا همانند نسخه توصيفى بالا مىباشد ؛ اما نسخه قبل نسبت به اين نسخه كامل تر است . اين نسخه خطى به ترتيب شامل :
. I
قصيده ها ، اين بخش شامل 66 قصيده به زبان تاجيكى است .
. II
« غزلها » ، اين بخش شامل غزلهايى به زبانهاى تاجيكى و ازبكى است .
. III
« متزادها » ،
. V
« شعرها »
. VI
« انجامه » يا « خاتمه الكتاب و ذكر شعراى پايتخت » .
. VII
« رساله ناله و فغان » مىباشد .
آغاز اين نسخه همانند نسخه قبل مىباشد .
. VIII
در آخر اين رساله ، بخش تكميلى از آثار شاعران بخارايى و سمرقندى مربوط به سالهاى 1243 - 1263 قمرى / 1846 - 1827 ميلادى آمده است .
تاريخ كتابت : سال 1263 قمرى / 47 - 1846 ميلادى .
مكان كتابت : سمرقند .
نام كاتب : ملا محمد لطيف كلابى .
سابقه نسخه : اين نسخه خطى توسط خ . فيض خانف در سال 1866 ميلادى به انستيتو وارد شده است .
اندازه صفحه : 7 . 31 * 6 . 17 سانتيمتر ؛
هامش
( 1 ) . منظور از پايتخت خوقند است . ( ويراستار )