اين اثر ويرايش مختصرى از « لطايف اللغات » مىباشد . اين اثر جهت برخى واژگان از قلم افتاده و برخى ديگر از مترادفهاى « لطايف اللغات » تأليف گرديده است . مقالات اين فرهنگ كم حجم تر مىباشد و شاهد مثالهاى شعرى ديگر شاعران در آن نيامده است .
آغاز نسخه : « بسم الله الرحمن الرحيم الحمد الله و سلام على عباد الدين اصطفى و بعد اين كتاب منتخب و مختصريست از كتاب لطايف اللغات » .
پايان نسخه : « بختى ذخيره كه در باب ذال در فصلها گذشته بمعنى سراسرى و بيهوده كوى بتاچى بتاراج آورده » .
كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه خود جزئى از مجموعه مقالاتى شامل اين اثر و فرهنگ تركى فارسى « لغت نعمت إله » مىباشد .
تاريخ كتابت : قرن سيزدهم قمرى / نوزدهم ميلادى .
مكان كتابت : پاولژ .
نام كاتب : محمد ابن عبد نظر بلغارى .
در حاشيهاين كتاب يادداشتهايى تكميلى مختص واژگان متن آمده است .
سابقه نسخه : اين نسخه توسط س . آ . عليموف در سال 1939 ميلادى از شهر آستاراخان به انستيتو شرقشناسى سنپترزبورگ وارد شده است .
اندازه صفحه : 7 . 16 * 21 سانتيمتر ؛ تعداد برگ : 262 ؛ تعداد سطر : 15 ؛ اندازه متن : 11 * 16 سانتيمتر .
نوع كاغذ : كاغذ اروپايى ( روسى ) ، ضخيم ، قهوهاى روشن ؛
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، واژگان تفسيرى با جوهر قرمز ( شنگرف ) رنگ نوشته شده است ؛
نوع خط : نستعليق معمولى ؛
نوع جلد : صحافى نو ، با جلد سياه رنگ كه در سال 1957 ميلادى ترميم شده است . صفحات 256 - 262 رطوبت گرفته است .
( 554 ) 45 . شماره نسخه :
B 154 ( 191 a )
نام كتاب : شرح لغت مثنوى
پديد آورنده : مؤلف ناشناخته
تاريخ تأليف اثرمشخص نيست اما طبق شواهد تا پيش از سال 978 قمرى ( 71 - 1570 ميلادى ) مىباشد . ( نگاه كنيد به : زالمان ، بريچت ، شماره 57 ) .
اين نسخه به تفسير واژگان مبهم و عربى موجود در منظومه جلال الدين رومى « مثنوى معنوى » مىپردازد . اين اثر شامل مقدمه و 28 باب مىباشد و بر اساس آخرين حرف واژه تفسيرى به باب و بر اساس اولين حرف آن واژه به فصل تقسيم گرديده است .
پايان نسخه : « ليله القدر شب اندازه كردن كارها التحصيل كرد كردن پيدا كردن العصر روزگار و نماز دگر » .
كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه خطى كامل مىباشد و با نسخه موجود در كتابخانه وين ( اتريش ) مطابقت دارد . در پايان اين فرهنگ بخش « فصلى در بعضى احاديث و ابيات » نيز آمده است . در اين اثر طرز تلفظ واژگان به طور كامل ذكر گرديده است .
اين فرهنگ جزئى از مجموعه مقالاتى شامل اين اثر و منظومه « مثنوى معنوى » رومى مىباشد .
تاريخ كتابت : قرن سيزدهم قمرى / نوزدهم ميلادى .
مكان كتابت : ايران .
نام كاتب : ذكر نشده .
سابقه نسخه : اين نسخه توسط ر . گراف در سال 1867 ميلادى به انستيتو شرقشناسى سنپترزبورگ وارد شده است .
اندازه صفحه : 13 * 21 سانتيمتر ؛ تعداد برگ : ( 577 ب - 613 ب ) 46 ؛ تعداد سطر : 16 ؛ اندازه متن : 8 * 15 سانتيمتر .
نوع كاغذ : كاغذ اروپايى سفيد ؛
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، عناوين فصلها با جوهر قرمز ( شنگرف ) رنگ نوشته شده است و واژگان توصيفى با خط قرمز مشخص گرديده اند ؛
نوع خط : نستعليق ؛
نوع جلد : صحافى شرقى ، با چرم قهوهاى ، با تزيينات برجسته مىباشد .
اطلاعات تكميلى فهرست نگاران :
اولين شرح نسخه :
Mel . As . , VI , p . 127 , No . 35 .
فهرست نمونههاى ديگر نسخه :
Flugel , I , S , 105 , No . 94 .
افزودگىهاى ناظران ترجمه :
نسخه حاضر نسخهاى نفيس و مذهب از مثنوى است كه هر شش دفتر آن را شامل و در اول هر دفتر يك سرلوح با كتيبهاى نفيس رسم شده است . اين نسخه تحرير سال 1017 ق است . پس از آن در سدهء سيزدهم هجرى شرح لغات مثنوى در آخر آن اضافه شده و از انجام ناتمام مانده است .